Recensie: Dit leven

Dit leven.jpgAlle details in het boek Dit leven maken het een historische roman bij uitstek. De papieren omslag van dit gebonden boek met een simpele groene kaft. De lange poëtische zinnen, die een verhaal beschrijven waarin feitelijk weinig gebeurd, zorgen ervoor dat ik een letterlijk een tijdreis kan maken naar de negentiende eeuw. Ze brengen mij bij het sterfbed van een eenzame vrouw, op een boerderij waar schapen dwalen in het ruige landschap van het Roggeveld, een bergplateau langs de grote Karoo in Zuid Afrika. Wat een ongekende ervaring! In een eindeloze nacht vertelt ze haar familiegeschiedenis. Eerst is ze verward, maar dan komen de beelden uit het verleden. Ze realiseert zich dat de herinneringen het enige is wat ze nog heeft, ook al zijn die gebrekkig ‘om de brokjes en steentjes en splinters, de lapjes en draadjes en lintjes en briefjes uit te zoeken en te ordenen ‘ en dat ze daaruit het verhaal moet uitcijferen waarvan ze deel heeft uitgemaakt, om te begrijpen en zelfs te vergeven. Zo heeft ze een doel om haar verleden onder ogen te komen.
De herinneringen komen soms met een enkel beeld en verdiepen zich dan. De herhaling van de zinsnede komt zo vanzelfsprekend over alsof het geheugen echt zo werkt, althans voor haar. Al lijkt enigszins gestileerd dat ze haast chronologisch vanaf haar kinderjaren tot haar laatste snik haar levensverhaal verteld. Mooi dat ook in de vertaling het poëtisch taalgebruik sterk overeind blijft staan:

De maan is nog niet opgekomen, maar in het vale, verstrooide glans van de sterren herken ik de wereld van mijn jeugd, het wijde landschap van mijn leven, het kale vale land van struikjes en gruizig gesteente, het harde land van vorst, sneeuw en droogte. Bitter land waar ik ben geboren, schrale steengrond waar ze mijn graf zullen delven binnen het stapelmuurtje van de begraafplaats.

Ze is de jongste en enige dochter van een zachtaardige vader en een driftige moeder. Ze heeft twee oudere broers en kijkt met haar ietwat naïeve kinderoren terug naar de vroegste dagen uit haar jeugd. Er is veel wat ze niet begrijpt, maar wat ze met verschillende brokjes informatie, beelden, zinnetjes probeert te reconstrueren. Haar oudste broer Jacob trouwt met Sofie, maar vervolgens zijn het in haar herinneringen vooral haar andere broer Pieter en Sofie die samen zijn. Zo is er is een zinderende scène van een dansfeest op nieuwjaarsdag bij kaarslicht.
De rivaliteit tussen de broers, een mysterieus ongeluk en een onverwachte verdwijning laten het meisje met grote vragen eenzaam achter. Haar leven gaat verder.
Ondertussen onthult zich een tijdsbeeld van grofweg 1830 tot 1900, waarin het grondgebied van de familie wordt uitgebreid ten koste van de kleurlingen, waar er een gemeente wordt opgericht, kerk wordt gebouwd en daar omheen een dorp, huizen met luxe (zoals een piano), (spoor)wegen worden aangelegd, haar familie wordt invloedrijker; ouderling in de kerkenraad, later parlementslid tot de oorlog uitbreekt.

Mysterieus
Heel haar leven passeert. Ze vertelt er open en eerlijk over, deelt haar twijfels en toch blijft ze een mysterie. Naïef, zonder ambitie, amper doortastend, maar haar positie aan de rand, als een stille getuige observerend, heeft ze zelf gekozen. Goed beschouwd is zij degene die het boerenbedrijf draaiende houdt. Dan is ze toch meer dan wat je op het eerste gezicht zou verwachten. Ze noemt haar eigen naam niet, blijft de onbekende. Voor een moment zou je kunnen denken dat het er inderdaad niet toe doet, dit leven, haar levensverhaal, maar van Karel Schoeman kreeg ze een stem. Hij is een groot schrijver in Zuid Afrika heeft veel boeken geschreven. Zijn oeuvre bestaat zowel uit fictie als non-fictie en hij heeft meerdere prijzen gewonnen. Met dit historische verhaal wil hij meer zeggen. Luister maar naar de vraag die de hoofdpersoon zichzelf stelt:

Vanwaar die verdeeldheid in ons gezin, in ons huis, op onze boerderij – broeder tegen broeder, ouder tegen kind, meester tegen ondergeschikte en dienstpersoneel onderling? Negen mensen in hetzelfde huis en op dezelfde boerderij, zich buigend over dezelfde taak, gezamenlijk bezig, schouder aan schouder, en toch hebben we elkaar nooit echt leren kennen of een poging tot toenadering gedaan, schampten we elkaar slechts in het voorbijgaan en gaandeweg zijn de plekjes waar we elkaar schampten uitgegroeid tot zwerende wonden.

Rekenschap
Op een gegeven moment lijkt het alsof de vrouw zich moet verantwoorden voordat ze kan sterven. Hoewel ze de gebruikelijk godsdienstoefeningen houden, bijbel lezen, bidden, belijdenis doen, avondmaal vieren en naar de kerk gaan, blijkt uit niets dat ze rekenschap moet af leggen voor de hoogste rechter, of dat anderszins geloof een rol speelt in haar leven. Uiteindelijk heeft ze geen angst om te sterven, maar dat komt meer omdat ze klaar is met haar verhaal en de vrede die ze daardoor krijgt. Zo blijkt aan het eind van dit leven de roman toch een heel postmoderne karakter te hebben.

Bijzonder dat een boek zo’n uitwerking kan hebben. Prachtig dat uitgever Brevier dit boek van Karel Schoeman heeft uitgegeven en ik het van hen mocht lezen om te recenseren. Een aanrader!

Mijn waardering:****
Dit leven – Karel Schoeman | uitgever Brevier (2014) |isbn 9789491583247

3 thoughts on “Recensie: Dit leven”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s