De Tornado

De Tornado is een roman met een grote aantrekkingskracht, maar die me ook afstoot, dan opnieuw pakt, maar mij tenslotte gedesoriënteerd achterlaat. De roman lag al een paar jaar op mijn nog te lezen stapel. Het is dat Sandra de maand augustus heeft uitgeroepen tot de maand voor Klassieke Literatuur, anders was het boek er waarschijnlijk nog blijven liggen. Het is echt een boek wat je moet lezen, waar jezelf een beetje toe moet dwingen.

Vergy Maulveau wil een leegstaande boerderij kopen, een prachtige hoeve met veel grond, maar ook met een negatieve geschiedenis van pest, brand, moord en schreeuwende geesten. De plaatselijke bewoners willen er niets mee te maken hebben. Vergy Maulveau is vastbesloten op de hoeve weer te laten floreren. Hij werkt daarvoor zijn plannen uit. Hij sluit vriendschap met dominee Kladek, die Vergy een huishoudster en een boerenknecht, de godvrezende Ezen bezorgt.  Ezen heeft profetische gaven. Het zorgt ervoor dat de ‘pesthoeve’ van Maulveau  en het verhaal iets mysterieus houden, ook nadat het spook is ontmaskerd. de_tornado_isbn_9789043504768_1_1388618811Die ontmaskering brengt Ilse Zarmut naar Vergy Maulveau om haar gal te spuwen over hoe hij gehandeld heeft ten opzichte van haar broer, die jarenlang als een krankzinnige heeft rondgezworven in de buurt van de boerderij. Als zij weggaat, krijgt zij een ongeluk en moet ze noodgedwongen maanden op de boerderij blijven om te herstellen. Het lijden van de verschillende hoofdpersonen, hun strijd, maar ook hun onderlinge relaties en onbeantwoorde liefdes worden verteld vanuit een alwetend perspectief, die soms met een enkele zin een blik gunt in de toekomst.

Het is niet duidelijk waar de roman zich afspeelt. De namen van de karakters geven ook geen hint voor de plaatsbepaling. Er wordt geen jaartal genoemd, hoewel er sprake is van na de Tweede Wereldoorlog. Dat is vreemd want op een gegeven moment gaan Ilse en Jacob naar  “het Woord”; Kaj Munk, terwijl de beroemde Deense prediker in oorlog is omgekomen. Blijkbaar zijn tijd en plaats voor de schrijver B. Nijnenhuis van ondergeschikt belang en benadrukt hij zo het universele  thema van deze roman; de grote vragen rond het lijden, de strijd die de mens heeft met God.  Dat is iets waar Nijenhuis om geroemd wordt en daardoor heeft de Tornado een plek heeft gekregen in de CLO 15.  Volgens Tjerk de Reus één van de beste christelijk geïnspireerde romans uit de tweede helft van de twintigste eeuw. Dat maakt mij nieuwsgierig naar het verhaal, ook al heb ik het ooit al eens gelezen. Toch geeft het boek geen verpletterende indruk. Veel details was ik alweer vergeten, zoals bijvoorbeeld de manier waarop Nijnenhuis het gezicht laat spreken, door middel van hangwangen en het strak trekken van de neus. Zelden heb ik zulke aparte zinnen gezien, die gewijd zijn aan non-verbale communicatie. Overigens zijn de dialogen sowieso van een heel ander niveau. Is dit de manier van converseren in de jaren vijftig? Los van de beleefdheid, lijken de gesprekspartners elkaar voortdurend uit te dagen met hun woordenspel. Halverwege het boek heb ik het gevoel dat het zware thema over het lijden nog maar nauwelijks uit de doeken is gedaan. In eerste instantie lijkt het vooral een horrorverhaal en een satire over dorpspolitiek.

Als aan het eind van de roman de tornado komt, is dat veel meer dan een allesverwoestende storm. De beeldspraak over het leven en de onderlinge relaties van mensen is magnifiek:

“Hij was ongeveer een kwartier voor de tijd geboren uit tuimelende winden die op wilde vaart op elkaar toe joegen, trachtend elkaars kracht te vernielen, elk slechts levend voor zichzelf en zijn eigen woeste baan. Maar uit elke vernielende kracht was een grotere kracht tevoorschijn gekomen; gigantische luchtstromingen, alle bezield met tegenovergestelde bedoelingen. Tot de winden ten slotte begrepen hadden dat juist in die tegenovergestelde bedoelingen hun kracht school: een najagen en opzwepen van elkaar tot een wervelende orgie van samenbundelende krachten.”

Dan besef je waar liefhebbers van Nijenhuis het over hebben. Indringend vond ik ook het gebed van de dominee op de zolder van de boerderij, als hij zijn lijden uitschreeuwt naar God, vooral het onvermogen om nabestaanden te troosten. Wat blijft is de constatering  van Ilze ‘Dit is het raadsel voor alle mensen’ (..) ‘en het is niet opgelost’.

Mijn waardering: ***

De Tornado – B. Nijnenhuis | Uitgever Kok oorspronkelijk in 1956 Deze uitgave in de serie christelijke klassieken 2011

3 gedachten over “De Tornado”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s