Opnieuw ‘Uitverkoren’

uitverkorenen -potokUitverkoren van Chaim Potok is echt een diamant; er zijn zoveel facetten aan dit boek die ik mooi vind, die zorgen voor een schitterende leeservaring. Deze keer was het in de eerste plaats de ontdekking dat ik opnieuw van een boek kon genieten alsof ik het voor de eerste keer las. Ik kende de boeken van Chaim Potok al, heb veel van de schrijver gelezen, leende ze in de bibliotheek. Omdat ik zo onder de indruk was van hun schoonheid, ben ik in de zomer van 1993 een boekwinkel binnengestapt en kocht alles wat op de plank stond op dat moment. Sindsdien pronken ze in mijn boekenkast. Ik wist zeker dat ik zulke goede boeken nog een keer zou willen lezen, alleen deed ik het niet.

De augustus klassieke literatuur maand is een mooie aanleiding om in elk geval het debuut van Chaim Potok verschenen in 1967 uit de kast te halen . Toen ik het boek van de plank pakte, waren de herinnering aan mijn allereerste grote boekaankoop en het feit dat het boek gaat over de bijzondere vriendschap tussen Reuven Malter en Daniel Saunders, twee joden waarvan één afkomstig is uit een streng orthodox milieu, die dat wil ontvluchten, zo’n beetje het enige wat ik erover zou kunnen vertellen.

Allerlei details zoals het feit dat het verhaal verteld wordt vanuit het perspectief van Reuven, die de wereld van de Chassidiem ontdekt door zijn vriendschap. Dat het begint met een super spannende honkbalwedstrijd. Dat het verhaal zich afspeelt tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog en de oprichting van de staat Israël.  Dat de vader van Daniël een zwijgende opvoeding geeft, omdat je door stilte het lijden van de wereld leert dragen en dan nog natuurlijk de prachtige levenswijsheden uit de joodse traditie die verweven zijn met het verhaal; Ik mocht het al lezend weer helemaal opnieuw ontdekken en nog veel meer. Zo gaaf!

Die honkbalwedstrijd aan het begin is een sterk staaltje vertelkunst. Ik ken het spel en de regels niet, begrijp niet wat er gebeurd, maar wordt het verhaal ingetrokken. Het is een gewone wedstrijd, maar zoals de vader van Reuven later zegt:

“Als je ouder wordt, Reuven, zul je ontdekken dat de belangrijke dingen in het leven het gevolg zijn van onbenullige dingen, zoals jij ze noemt – gewone dingen, dat is juister uitgedrukt. Zo zit de wereld in elkaar.”

Daniel heeft Reuven keihard geraakt met een bal op zijn oog. Hij moet een week in het ziekenhuis verblijven en Daniel zoekt hem op. Het is het begin van een vriendschap tussen twee jongens van 15 met een verschillende achtergrond. Als Reuven een week later het ziekenhuis verlaat, heb ik de eerste honderd bladzijden al verslonden.  De rest van het verhaal wordt uitgerekt over jaren, maar blijven net zo boeiend om te lezen. Als Reuven jaren later op school een talmoedpassage moet uitleggen, raak ik weer onder de indruk dat van het feit dat de schrijver mij mee kan nemen in een wereld die ik niet begrijp. Ik heb geen idee over welke bijbeltekst (beter gezegd wettekst uit de Thora) het gaat. Het is veel meer een technische discussie, maar omdat je beseft dat het voor Reuven belangrijk is, blijf je bij de les.  Eigenlijk is het niet begrijpen ook iets wat voor Reuven zelf steeds terug komt. Hij begrijpt niet waarom de vader van Daniel, een belangrijk leider in de orthodoxe gemeenschap zijn zoon zwijgend opvoedt. Het contrast met de gesprekken, die hij heeft met zijn eigen vader is groot. Hij krijgt er persoonlijk mee te maken, als rebbe Saunders de vriendschap verbiedt tussen de jongens, omdat de vader van Reuven een aanhanger is van het zionisme en pleit voor de oprichting van de staat Israël. De vriendschap van Reuven en Daniel wordt dan stilzwijgend voortgezet.

Al lezend wacht je tot het moment dat Daniel loskomt uit zijn milieu en hoe dat voor hem zal zijn. Chaim Potok begint zijn boek met een citaat van Karl A. Messinger over een forel die worstelt aan een haak. Zelf geeft hij in zijn verhaal nog een beeldspraak over een vlieg die in het web van een spin vast komt te zitten. Voor de confrontatie tussen hem en zijn vader blijven steeds minder pagina’s over. Wat Rebbe Saunders uiteindelijk deelt over de kracht van een zwijgende opvoeding, blijft nog even nadreunen.

Nu het boek uit is, zou ik hem nog een keer willen lezen in het Engels. De quotes op goodreads overtuigen mij:

“I’ve begun to realize that you can listen to silence and learn from it. It has a quality and a dimension all its own.”

Mijn waardering: *****

Chaim Potok – Uitverkoren (Ik las een uitgave van BZZTôH)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s