De Boerenoorlog

De BoerenoorlogIn oktober 2013 won ‘De Boerenoorlog’ van Martin Bossenbroek de Libris Geschiedenisprijs. Ik was meteen nieuwsgierig naar deze dikke paperback van ruim 600 bladzijden. In de bibliotheek had ik nog zo’n 24 wachtenden voor me. ‘Ach wat meer dan 100 jaar geleden is gebeurd, kan ook wel even wachten met lezen’, dacht ik. Tot ik een aanbieding voorbij zal komen voor de ebook versie. Gekocht, opgeslagen en in het archief. Van de zomer kreeg ik bericht van de bibliotheek dat ik ‘De Boerenoorlog’ kon lenen en toen ben ik eindelijk begonnen in dit boek. Tijdens de vakantie had ik de dikke pil weer thuis gelaten, maar ik ging verder op de ereader, want ik was gegrepen door dit verhaal. Voor het eerst las ik waar onze liefde voor Zuid-Afrika vandaan komt, welke historische wortels die heeft.  Ik durf het haast niet te zeggen, maar lezen over de veldslagen in Zuid-Afrika was leuk. Ik wist echt wel het een en ander van de Boerenoorlog, maar dat er nog zoveel over te vertellen is, zorgde ervoor dat ik aan dit boek uren leesplezier heb beleefd.

Even kort door de bocht: De Boerenoolog is een strijd tussen de Engelsen (toen nog de koloniale machthebbers van onder meer de Kaapprovincie en Natal en Boeren, Nederlandstalige afstammelingen van de eerste ‘kolonialisten’ van de Kaap, die onder druk van Engelse heerschappij steeds verder trokken naar de binnenlanden van Afrika en daar hun eigen republieken oprichten; Oranje-Vrijstaat en Transvaal.  De strijd duurden van 1899 tot 1902. Engeland wilde één grote Zuid-Afrikaanse kolonie. De Boeren wilden hun eigen zelfstandige staat. Katalysator van de verschillende spanningen zijn de diamant- en goudmijnen op het grondgebied van de Boeren.

Drie verhaaldragers

Wat het boek van Martin Bossenbroek zo uniek maakt is de koppeling van een hoofdpersoon en zijn persoonlijke memories aan het grote historische verhaal. In het eerste deel is de hoofdrol weggelegd voor Willem Leyds. Een Nederlander die net cum laude is afgestudeerd en een baan aanneemt als staatsprocureur in Transvaal. In deze jonge Afrikaanse republiek onder leiding van president Paul Krüger, staat het openbaar ministerie en zijn wetgeving nog in de kinderschoenen. Willem Leyds heeft er zijn handen vol aan.  Hij komt in 1884 aan in Zuid-Afrika. Dat is nog voordat de diamanten en het goud ontdekt worden. Willem Leyds ontwikkeld zich tot een belangrijk persoon in regeringskringen en is al gauw een spil in het politieke en diplomatieke spel. Bovendien er zijn meer Nederlandse belangen, zo wordt er ook geïnvesteerd in een eigen spoorlijn naar de Oostkust. Willem Leyds zet zich in voor de goede zaak (die van de Boeren). Het is interessant om te lezen hoe de zaken zich ontwikkelen en hoe de Afrikaanse republieken proberen steun te krijgen vanuit Europa tegenover het machtige Engeland en dat vanwege allerlei eigen belangen niet krijgt, ondanks de publieke opinie.

De tweede hoofdpersoon is niemand minder dan Winston Churchill. Zijn verhaal leest als een jongensboek. Als jonge man van 25 gaat hij naar het front als oorlogsverslaggever, maar hij is zeker niet beroerd om ook zelf mee te vechten en beleefd zo in acht maanden tijd een ongelooflijk avontuur, waarbij hij telkens het geluk aan zijn zijde heeft. Natuurlijk is hij voor Engeland, maar door zijn ervaringen kan zelfs hij sympathie op brengen voor de Boeren. Het tweede gedeelte beschrijft de veldslagen van de Boerenoorlog. Hoe Engeland met een overmacht aan mensen, volgens het boekje oorlog voert en waarbij de Boeren het machtige leger steeds te slim af is. Bizar om te lezen honderden soldaten slechts kanonnenvoer zijn en sterven op het slagveld. Terwijl je aan de ander kant ook geniet van het tactische oorlogsspel  en de blunders die sommige generaals maken.

Tot slot is daar het verhaal van Deneys Reitz, een jonge Afrikaanse Boer, die zich aansluit bij een Boerencommando. Hij is een bittereinder. Dat was een historische term die ik eigenlijk nog niet kende. Tijdens de Boerenoorlog en vooral na de verovering van de hoofdsteden van de Boerenrepublieken, dachten de Engelsen ze dat ze de oorlog gewonnen hadden in juni 1900. Maar niets was minder waar. Er waren wel Boeren die zich overgaven ‘hendsopper‘, maar er waren er ook die door vochten tot het bittere eind. Het is hier dat de oorlog echt een smerig wordt. Ik had moeite om me in te leven in het verhaal van Deneys, die al dan niet met paard zo’n beetje het hele land doorkruist om Engelse legereenheden  te overvallen.  In dit gedeelte lees je ook van de erbarmelijke toestanden in de ‘concentratiekampen’, die de Engelse hadden ingericht om ervoor te zorgen dat de commando’s niet meer bevoorraad werden. Martin Bossenbroek gebruikt hiervoor het verslag van Emily Hobhouse. Toch wel opvallend dat juist een Engelse vrouw zich inzet voor de vrouwen en kinderen, die opgesloten zaten en daarvoor een grote actie opzet in haar eigen land. Het is aan de andere kant schokkend dat ook toen, regeringen weigeren in te grijpen terwijl men weet dat er sprake is van een humanitaire ramp.

Wat dat betreft voelt het lezen van de Boerenoorlog als een blauwdruk voor latere oorlogen, l’histoire se repete. Ik heb door het lezen van dit boek meer begrepen van het diplomatieke steekspel wat op verschillende niveau’s gaande is.  Verder was het ook wel een beetje feest van herkenning, vooral de namen van Boeren en de plaatsnamen. Ik wist eigenlijk niet dat voor hen de verwerking van de geschiedenis, al na gelang hun rol in de oorlog (bittereinder of hendsopper) zo verschillend is geweest. Het verklaart een hoop in de geschiedenis van Zuid-Afrika. Het is een pittig boek, ruim 600 bladzijden maar wel boeiend en ook afwisselend door de persoonlijke anekdotes ertussen. Er zijn heel wat citaten in het Engels en een aantal in het Afrikaans die niet vertaald worden.

Martin Bossenbroek maakt al in de proloog duidelijk dat de Boerenoolog geen white’s man war was. In het boek wordt niet vergeten te vermelden hoe zwarten ingezet zijn in de strijd, dan wel slachtoffer werden. Toch wordt het ‘zwarte’ persoonlijke verhaal in dit boek gemist. In een interview met NRC zegt hij daar zelf over:

“Ik had het boek dolgraag gecompleteerd met meer egodocumenten van niet-blanke Zuid-Afrikanen, maar er is alleen het dagboek van Sol Plaatje, over de belegering van Mafeking, en dat is te statisch voor een aparte verhaallijn.”

Ik geef het boek 5 sterren, ondanks dat ik een onbehagelijk gevoel krijg bij de laatste woorden van het boek, waarbij het lijkt alsof Bossenbroek meer dan politiek correct wil zijn: “Freedom Park geeft een ondubbelzinnig antwoord op de vraag wie in het zuiden van Afrika de oudste rechten heeft. Dat zijn niet de Afrikaners, dat moge duidelijk zijn.”

______________________

Mijn waardering: *****

De Boerenoorlog – Martin Bossenbroek | Athenaeum 2012      geleend uit bibliotheek en zelf gekocht als ebook

Een gedachte over “De Boerenoorlog”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s