Opdat we het nooit vergeten: De ontsnapping

9789023994732Spannend boek over joodse jongen in verzet

Tijdens de Kristallnacht, 9 november 1939, sterft het zusje van Jacob Weisz. Zijn ouders zijn niet overtuigd van de slechte bedoelingen van de Nazi’s. Jacobs oom Avraham (Avi) wel en sluit zich aan bij het Joodse verzet. De ouders van Jacob worden een paar maanden later doodgeschoten door de Gestapo omdat ze geen informatie kunnen geven over oom Avi. Het  laatste woord van zijn moeder is: “vlucht”. Het is één van de eerste scenes in het boek ‘De Ontsnapping’, waar de actie en spanning waar Joel C. Rosenberg om geroemd wordt, tot zijn recht komt. Jacob weet te ontkomen. Hij vindt zijn oom en wordt getraind voor het verzet in België. Als de verzetsgroep een transport van Joden naar de concentratiekampen wil bevrijden, mislukt de actie en komt Jacob vast te zitten in de trein, op weg naar Auschwitz. Jacob ondervindt aan de lijve de verschrikkingen van dit dodenoord. Volgens zijn kampwacht is er maar een manier om dit kamp te verlaten en dat is via de schoorsteen. Het schrikbewind van de nazi’s zorgt er voor dat Jacob niet meer denkt aan ontsnappen. Maar dan komt hij in contact met het verzet binnen de muren van Auschwitz, mensen die vinden dat de wereld moet weten wat er gebeurt.

verzonnen <-> waargebeurd

De ontsnapping is de eerste historische roman van Joel C. Rosenberg. Bij fans is hij bekend om zijn spannende spionage- en avonturenromans, waarbij hij inspringt op de huidige actualiteit. Het verhaal van Jacob Weisz is door hem verzonnen, maar gebeurtenissen die Jacob meemaakt, zijn wel degelijk echt gebeurd. Er zijn mensen gevlucht uit Auschwitz. Onder andere de Poolse verzetsman Witold Pilecki. In deze roman komt Jacob met hem in contact in zijn alias Leszek Poczciwinksi.  In het nawoord  vertelt Rosenberg dat hij door het onderwerp geraakt werd na een bezoek aan Auschwitz. Zijn eerste informatiebron was: London has been informed. In dit boek staan een aantal dramatisch waargebeurde ontsnappingen uit Auschwitz beschreven. In het Nederlands is ook het waargebeurde verhaal van Rudolf Vrba ‘Ik ontsnapte uit Auschwitz’ uitgegeven. Vrba is één van de mannen achter het Auschwitz protocol, het rapport wat de geallieerden informeerden over de verschrikkingen van het vernietigingskamp.

Passie voor geloof

Hoewel de schrijver zelf geen familieleden kent die zijn omgekomen tijdens het nationaalsocialisme in Duitsland, blijkt duidelijk hoe gepassioneerd hij is om dit verhaal te vertellen. De mensen die vermoord zijn tijdens de Holocaust mogen niet worden vergeten. Bovendien heeft hij zijn roman opgedragen aan hen die de Shoa hebben overleefd en hen die door hun geloof gedreven, hun leven op het spel zetten om Joden van een vreselijk kwaad te redden.

Dat is de reden waarom Rosenberg zijn verhaal begint met een heel andere hoofdpersoon namelijk Jean-Luc Leclerc, een hulppredikant in Le Chambon. Een dorp wat overigens in de Tweede Wereldoorlog echt heeft geholpen duizenden joden te laten onderduiken. Voor deze verzetsactie wordt dominee Leclerc gearresteerd en naar Auschwitz gedeporteerd. Omdat hij een kleinzoon is van een de Franse ambassadeur, wordt hij gekoppeld aan Jacob om samen met hem te ontsnappen uit het concentratiekamp.

De laatste zin geeft aan al hoeveel fantasie Joel C Rosenberg heeft. In het begin van het boek had ik ook moeite met zijn ‘Amerikaanse’ benadering van het verhaal; gebeurtenissen snel en oppervlakkig neerzetten, grote mate van overdrijving en dramatiek. Hoewel het karakter van Jacob zich ontwikkelt tijdens de roman, worden zijn vrienden geïntroduceerd en even snel weer afgevoerd. Er is nauwelijks sprake van een evenwichtige tweede verhaallijn voor dominee Luc. Alleen tijdens de gebeurtenissen voordat de hulppredikant in Auschwitz komt, krijgt de lezer kans om in zijn hart te kijken, daarna gebeurt het slechts via de observaties van Jacob of hun gesprekken.

Elke keer is een verhaal nodig, zodat we niet vergeten

Maar toch, vanaf het moment dat Jacob zit opgesloten in de trein naar Auschwitz (pagina 130) krijgt het verhaal me te pakken. Hoewel ik al veel heb gehoord, gezien en gelezen over de verschrikkingen van de Holocaust, ben ik elke keer weer geschokt over hoe erg het was. Een verhaal verzonnen of niet, blijft indringend. Bovendien moet ik toegeven dat ik lang niet alles weet van wat er is gebeurd of misschien al weer ben vergeten. Bijvoorbeeld dat er brieven waren uit de kampen met waarschuwingen erin. Ik heb het even gecheckt via google tijdens het lezen. Zo wist ik ook niet dat de Hongaarse Joden pas veel later werden opgepakt en gedeporteerd. Iets wat misschien te voorkomen was geweest, als de geallieerden eerdere berichten van ontsnapte helden hadden geloofd en erna hadden gehandeld….

Wat me het meest heeft aangesproken tijdens het lezen van deze roman is de tegenvraag van Luc over de verbazing van Jacob dat hij als predikant is opgepakt en in Auschwitz zit:

“En hoe dan ook, volgens mij zou de vraag niet moeten zijn: “Waarom ben jij, een christen, hier in een dodenkamp, veroordeeld vanwege het redden van Joden?” De vraag is: “Waarom zijn niet alle christenen hier?”

Het is een vraag die volgens mij nog niets aan actualiteit heeft ingeboet als het gaat om de ellende in deze wereld en hoe we een verschil kunnen maken. Ik denk dat Joel C Rosenberg een punt heeft als hij omwille van die vraag een heel boek heeft willen schrijven.

____________________

Mijn waardering: ***

De ontsnapping – Joel C. Rosenberg | Uitgever Mozaïek (2014) 451 blz.

Disclaimer: ik heb van de uitgever een digitaal leesexemplaar ontvangen in ruil voor de publicatie van mijn leeservaring. Overigens heeft het lezen me nieuwsgierig gemaakt naar het waargebeurde verhaal van Rudolf Vbra ‘Ik ontsnapte uit Auschwitz’, een boek wat Joel C. Rosenberg ook gebruikt heeft om deze roman te kunnen schrijven.

Welke van de twee boeken zou jij willen lezen?

escapeik ontsnapte uit auschwitz

3 gedachten over “Opdat we het nooit vergeten: De ontsnapping”

  1. “Ik ontsnapte uit Auschwitz’ is indrukwekkend. Zou nu die van Rosenberg wel willen lezen, toch eens gaan kijken of ik die te pakken kan krijgen! Je recensie nodigt uit!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s