Boekencommentaar januari 2015

Afgelopen maand heb ik meer gelezen dan geblogd, meer geleerd, dan doorgegeven. Met dit maandoverzicht zal ik dat een beetje goedmaken. Januari 2015 zal voor velen de maand zijn van het debat rond vrije meningsuiting. Meningen kunnen ook geuit worden in boeken, dus het lijkt vanzelfsprekend dat ik dit woord ook aan dit maandoverzicht koppel, maar volgens mij is het vooral waardevol als we van andermans mening leren.

Gelezen non-fictie:

  • Wake up! – Arno Lamm & Emile-Andre Vanbeckevoort *** (recensie komt volgende week)
  • Joodse Feesten en vasten – Dr. G.H. Cohen Stuart
  • De Geschiedenis van de Joden – Simon Schama (ik ben op blz. 287)
  • Joden en Christenen – L. van de Kamp & Willem J. Ouweneel ***
  • Nacht – Elie Wiesel *****

Romans:

  • En het werd stil – Cees Pols ****
  • De man die haast had – Jan Vantoortelboom ****

In beide boeken wordt het levensverhaal van de mannelijke hoofdpersoon verteld, die iets op hun geweten hebben. De uitwerking  van die daad (waar ik niet veel over kan zeggen, zonder teveel van het plot van beide boeken te verraden), is verrassend anders. Een korte recensie van En het werd stil, staat wel op Goodreads. Ik zit na te denken over de uitwerking van de recensie voor dit blog. Maar verreweg de meeste tijd heb ik afgelopen maand gestoken in de studie naar wat ik als christen kan leren van Joden.

De auteurs van Wake-up stellen dat we als christenen onze Joodse wortels zijn kwijt geraakt. Jezus de centrale figuur in het christelijk geloof, was Joods.  Om zijn evangelie beter te begrijpen, zouden christenen meer kennis moeten hebben van de Joodse kalender, de Joodse manier van denken en Joodse cultuur. Hoe christenen dat in de loop van de eeuwen zijn kwijtgeraakt is uitvoerig beschreven in hoofdstuk 4 van het boek, waarin duidelijk wordt dat kerkvaders al anti-Joodse uitspraken deden. De keuze voor van de Romeinse keizer voor het christelijk geloof en de feesten vervolgens te koppelen aan heidense feesten om zo meer eenheid in het rijk te krijgen was een volgende stap, die zorgde voor meer verwijdering tussen beide geloven. Dat de kerk zo en op vele andere manieren eeuwenlang heeft bijgedragen aan het antisemitisme, wat zijn hoogtepunt vond in de Holocaust, zijn feiten die ik waarschijnlijk met geschiedenis ooit geleerd moet hebben, maar de opfriscursus, zeker nu we afgelopen week 70 jaar bevrijding van Auschwitz herdacht hebben, was pijnlijk.

“Het blijft echter waar dat bijvoorbeeld het nationaal-socialistische antisemitisme historisch ondenkbaar zou zijn geweest zonder het ‘christelijke’ antisemitische van zo veel eeuwen her. Christenen kunnen niet anders dan met het schaamrood op de kaken dit erkennen en belijden, om vandaag een principieel andere houding tegenover de Joden aan te nemen.”

(Willem J. Ouweneel blz. 104 Joden en Christenen)

Dezelfde geschiedenislessen, beknopter en meer in een vorm van schuldbelijdenis, vond ik in een betoog van Willem J. Ouweneel, in het boek Joden en Christenen waarin hij in gesprek gaat met rabbijn Lody van de Kamp. Ik had het boek vorig jaar gekocht nadat de rabbijn bij ons in de kerk is geweest om te pleiten voor het belang van ontmoetingen tussen mensen met verschillende geloven en culturen. In het boek laat Lody van de Kamp duidelijk zien hoeveel wij christenen verspeeld hebben als het gaat om onze relatie met Joden. Het boek heeft mij laten zien hoe groot de verschillen zijn tussen het orthodox jodendom en christendom. Een ingetogen houding is wel op zijn plaats als christenen terug willen keren naar joodse wortels, meer oog krijgen voor de wijsheid die in de Tenach (het Oude Testament) ligt bijvoorbeeld door het vieren (bestuderen/gedenken)  van Joodse feesten. Overigens spreken de auteurs van Wake-up over bijbelse feesten omdat ze in de Bijbel genoemd worden en door God zijn ingesteld voor Zijn eer en daarom voor Hem gevierd moeten worden.

Door het lezen van de boeken de afgelopen maand is mij duidelijk geworden dat de belangstelling voor het jodendom niet iets is van de laatste tijd, maar dat deze ontwikkeling alles te maken heeft met de verschrikkingen van de Holocaust. Dr. G.H. Cohen Stuart stelt in een nawoord bij het boek ‘Joden en Christenen’:  “Voor veel christenen  hebben theologen, kerkleiders en bijbelgeleerden onder andere door de Tweede Wereldoorlog hun moreel en wetenschappelijk gezag verloren.” Deze hervormde predikant, die jaren in Israël heeft gewoond heeft ook een boek geschreven over Joodse feesten en vasten, dat al in 2003 verschenen is. (Het heeft een andere benadering, veelal een persoonlijke ontdekkingstocht naar de inhoud van het vieren van de feesten in de tijd dat de dominee met zijn gezin in Israël woonde. Toch onderstreept ook dit boek dat kennis van de Joodse feesten bijdraagt aan beter begrijpen van  het  Nieuwe Testament in de Bijbel.)

Nacht

Tussendoor las ik op één avond ook nog het aangrijpende Nacht van Elie Wiesel. De eerste zin die ik na het lezen van dit boek in mijn notitieboekje schreef was: “Er is altijd nog een verhaal over de Holocaust dat je voorstellingsvermogen te boven gaat. Hoe is het mogelijk dat ik het in één avond heb uitgelezen?” Dit is het sobere verhaal van een jongen die zijn geloof kwijtraakt in die eerste verschrikkelijke nacht als hij in Auschwitz aankomt. Elie Wiesel beseft dat er geen woorden zijn, maar desondanks wil getuigen en wel om dezelfde reden die ik van de week ook hoorde bij een andere overlevende: “Voor de jeugd van vandaag, voor de kinderen van morgen. Hij wil niet dat zijn verleden hun toekomst wordt.”

Van welke boeken heb jij de afgelopen maand veel geleerd?

 

6 thoughts on “Boekencommentaar januari 2015”

  1. Wow jij hebt inderdaad veel geleerd! Dat boek over Joodse feesten heb ik weleens gebruikt om een bijbelstudie over Pinksteren voor te bereiden, heel erg interessant. Jammergenoeg wordt er in mijn PKN-gemeente nog niet zoveel aandacht besteed aan het jodendom, ondanks dat onder de gemeenteleden een een emeritus-dominee is die daarin is gepromoveerd en een stel dat een paar jaar in Israël woonde. Hoe is dat bij jou?

    1. In onze gemeente is er ook (nog) niet veel aandacht voor het Jodendom. Rabbijn Lody van de Kamp hadden we uigenodigd omdat hij een voorbeeld was hoe je andere culturen tegemoet kunt treden. Die uitdaging ligt er voor ons omdat we kerk in de wijk willen zijn. Er is wel een reis naar Israël georganiseerd door de predikant een aantal jaar terug. We hebben ook een studie avond gehad over de tabernakel e.d. Vorig jaar heeft een groep een sedermaaltijd gevierd in de stille week. Nu ik het boek gelezen heb en er samen met mijn vriendin uit de gemeente over praat, zijn er ook andere gemeenteleden nieuwsgierig geworden naar het boek Wake-up. Ik zal er ook schrijven in de kerkbode. Er zijn dus wel ontwikkelingen.

  2. Mooi blog Antoinette. In het kader hiervan is het misschien eens interessant om wat te lezen over The new perspective on Paul. Deze visie laat zien dat Paulus toch joodser was in zijn denken (en in zijn brieven) dan we hem sinds de reformatie zijn gaan uitleggen. Voor mij zit er altijd wel een spanningsveld tussen de joodse wortels van het christendom, en de ontkenning van Jezus als Messias door het Jodendom; waar trek je in je interpretatie de streep?

    1. Bedankt Peter voor je compliment. Ik ken het boek niet wat jij noemt, maar ik kan me voorstellen dat zijn manier van leren, met vraag en antwoord, stof om te discussiëren inderdaad niet afwijkt van de manier waarop rabbi’s op zoek zijn naar de interpretatie van de Thora. Dat we door het lezen van zulke boeken in een spanningsveld komen, herken ik.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s