Uitgelezen Rotterdams: Karakter

Hij stond op mijn literatuurlijst van de middelbare school: Karakter van Bordewijk, maar ik heb hem toentertijd niet gelezen. Toen ik ontdekte dat deze klassieker zich afspeelt tegen een Rotterdams decor, wist ik dat ik er niet om heen kon en vandaar nu, in de maand augustus klassieke literatuurmaand, in de rubriek Uitgelezen Rotterdams.

Karakter is het verhaal van hoe Jacob Willem Katadreuffe, geboren in het begin van de 20ste eeuw en wordt opgevoed door zijn alleenstaande moeder, die pertinent weigert met de vader van het kind, Dreverhaven de beruchtste deurwaarder van Rotterdam, te trouwen. Het begin geeft een sobere beschrijving van de feiten, zijn jeugd, de relatie tussen moeder en zoon, waar nauwelijks gesproken wordt. “Praten was moeilijk, danken dubbel”, wat dat betreft ook al een roman die past in het Rotterdam van geen woorden maar daden. Daadkrachtig wordt het als Jacob besluit zelfstandig te gaan wonen en een sigarenhandel overneemt in Den Haag. Het wordt een fiasco. De lening, die hij bij een woekerbank voor de onderneming had opgenomen, blijkt van niemand anders te zijn dan van zijn vader. Terwijl Jacob Katadreuffe bij een curator op een advocatenkantoor moet verschijnen, krijgt hij pas echt een visie. Hij wil zijn naam ook op een gouden plaat aan de buitenkant van het kantoor: hij wil advocaat worden. Dat is geen makkelijke weg, maar door uitzonderlijke kwaliteiten, hard werken en studeren, en door de mensen in zijn omgeving bereikt hij dat doel. Dat terwijl hij meerdere malen door zijn vader wordt gedwarsboomd. Het maakt Jacob alleen meer vastbesloten om zijn doel te bereiken, waarbij hij zich zelfs niet door liefde en vriendschap laat afleiden.

Ik vond het fascinerend om Karakter te lezen. Dat kwam allereerst door het taalgebruik en de zinsopbouw. In het jargon van de advocatenpraktijk zaten woorden waar ik nog nooit van had gehoord, waarvan ik betwijfel of ze ook nu nog worden gebruikt. Veel woorden werden in 1938 anders gespeld en het is apart om te zien hoe de taal is veranderd. Het versterkte het gevoel dat je wordt meegetrokken in een andere wereld. Een andere spanning lag vooral in het feit de jaren waarin Jacob Katadreuffe leert om advocaat te worden eind jaren twintig, begin jaren dertig is. Je hebt het gevoel: “Pas op Jacob, straks breekt de oorlog uit, wordt je kantoor gebombardeerd! Dan blijft er niets meer over van al die armoedige steegjes waar je door heen loopt.” Maar zover komt het niet, want dit boek is uitgekomen voordat de Tweede Wereldorlog een feit was. De straten en huizen die beschreven worden, zijn er niet meer. Het strandje aan de Waalhaven, waar mensen uit de stad naar toe gingen om te zwemmen en te zonnen, al lang verdwenen achter containers en nog meer havens. Wel mooi om te lezen dat Katadreuffe Rotterdam de internationale stad noemt, juist door de connectie met de zee, de havens en handel. (Terecht natuurlijk!)

Nee, zei hij, ik niet. Rotterdam vind ik ònze stad. Juist omdat ze niet speciaal Nederlandsch is. Amsterdam is onze nationale stad, Rotterdam onze internationale. Ik voel voor het internationale, daarom voel ik voor deze stad. En dat stempel heeft ze gekregen van de zee, want de zee gaat over de grenzen, de zee is op de wereld de eenige werkelijke cosmopoliet.

Maar Karakter is vooral een magistrale roman vanwege de ontwikkeling van het karakter van Jacob Katadreuffe. Hoe hij zich uit de schuldsanering omhoog werkt, met een doorzettingsvermogen waar je u tegen zegt. Geen wonder dat dit een boek is wat je eigenlijk op de middelbare school moet lezen, waarin je een voorbeeld wordt gegeven hoe je volwassen kunt worden, wat er voor nodig is om mee te doen in de wereld. Fijntjes wordt er nog op gewezen dat er nog een verschil zit tussen een man en een heer. Jacob Katadreuffe is nooit uitgeleerd. Wat dat betreft was het slot van de roman een behoorlijk anticlimax, maar niet te min een bijzondere manier om zo’n scherp verhaal neer te zetten.

Mijn waardering: *****

Karakter – F. Borderwijk | Nijgh & Van Ditmar (1938)

Disclaimer: pdf bestand van het origineel gedownload via DBNL

Dit boek telt mee voor mijn leesuitdaging van 2015: een boek wat je moest lezen op school, maar niet gedaan hebt.

One thought on “Uitgelezen Rotterdams: Karakter”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s