Mustread: Wat is de Wat

Er zijn boeken die iedereen moet lezen.  Wat is de wat van Dave Eggers is zo’n boek. Ik heb het boek al een paar jaar, omdat ik de cover, de rode voetafdruk van het continent Afrika mooi vond. Eerlijk gezegd was vervolgens de dikte van het boek voldoende om mij te weerhouden de inhoud te lezen. Maar nu ik het uit heb, kan ik niet anders dan dit boek ook om zijn inhoud aan te bevelen.  Het verdient net zoveel aandacht als het dagboek van Anne Frank. De gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust mogen we niet vergeten, maar ondertussen is oorlog voor ons geschiedenis, maar elders in de wereld dagelijkse realiteit.  Valentino Achak Deng, de verteller van Wat is de wat  leerde nota bene in een vluchtelingenkamp over de Holocaust. Dan is het voor ons tijd om te leren hoe ingrijpend oorlog is voor kinderen in Afrika (in dit boek gaat om kinderen uit Zuid-Soedan.) Door de verhalen van Valentino ontdek je wat terreuraanvallen in dorpsgemeenschappen doen, hoe een hele generatie op de vlucht gaat, hoe gevangen kinderen worden ingezet als slaaf of geronseld als soldaat. Maar vooral hoe lang de reis is van een vluchteling op zoek naar veiligheid en een plek waar hij zich zelf kan zijn. Daar is zoveel over te zeggen; een dik boek is best gerechtvaardigd.

Wat is de wat - Dave EggersInhoud

Wat is de wat heeft twee verhaallijnen: De vluchteling Valentino Achak Deng woont in Atlanta in de Verenigde Staten en wordt op een avond in zijn huis met geweld overvallen. Als dit gebeurt, verteld Valentino in stilte tegen zijn overvallers, zijn buren, de nachtportier in het ziekenhuis, anderen en uiteindelijk ook de lezer zelf, in stukjes en beetjes zijn levensverhaal. Over zijn mooiste herinnering aan een onbezorgde jeugd in een dorp in Zuid-Soedan, die hem op de been heeft gehouden tijdens alle verschrikkingen, die later volgden. Afgebakend komen zo alle details over de oorlog, de aanval in zijn dorp, de vlucht in de jungle, de honger, het aansluiten bij de andere jongens (lost boys) op zoek naar een veilige plek in Ethiopië. Sommigen verhalen zijn niet van hem zelf, maar zijn de ervaringen van zijn vrienden, waardoor ook duidelijk wordt hoe slavernij in oorlog werkt. Het vluchtelingenkamp Pinyudo heeft in eerst instantie niets, maar door de jaren groeit het tot een ‘veilige’ plek met voedselhulp, een kliniek en een school. Het is ook een plek waar het bevrijdingsleger van Zuid-Soedan, de SPLA, jongens rekruteert voor de strijd (kindsoldaten). Op een gegeven moment is er een verschrikkelijke aanval en moeten alle 40.000 vluchtelingen, de rivier met krokodillen oversteken voor hun veiligheid. Uiteindelijk komt Achak in een groot vluchtelingenkamp in Kenia: Kakuma.  Het betekent ‘nergens’ Achak woont er meer dan 10 jaar. Zijn verhalen brengen het leven van een vluchteling heel dichtbij, niet alleen van zijn leven in Afrika, maar ook van zijn status hier in het Westen.

Aangrijpende leeservaring

Ik vond het lezen van Wat is de wat heel aangrijpend. Enerzijds omdat het mij duidelijk maakt dat ik maar weinig weet van burgeroorlogen en de ellende die daarbij komt kijken. In het boek wordt regelmatig een verband gelegd met wereldgebeurtenissen, zoals de dood van prinses Diana, maar ook de aanslagen op de ambassades in Kenia en Tanzania, waardoor het conflict in Soedan eindelijk op de politieke wereldagenda is gezet. Nieuwsfeiten waarvan je nog precies weet waar je was en mee bezig was toen je het voor het eerst hoorde.  Lezend ontdek ik hoe het leven van Valentino er uit zag in die dagen en dat staat in schril contrast met mijn leven in die jaren. Het zijn niet alleen de heftige gebeurtenissen, maar ook in de details van de andere herinneringen die worden verteld. Het lijkt wel of ons leven zoveel vluchtiger is, wij zijn zoveel dingen van ons dagelijks leven vergeten. (Overigens is het woorden geven aan herinneringen, die een goed verhaal maken een kwaliteit van een romanschrijver zoals Dave Eggers.)  Het boek  is vooral aangrijpend omdat je weet dat dit op andere plekken in Afrika nog steeds actueel is, het is nog geen geschiedenis! Misschien dat wij in Europa nu in rep en roer zijn over de vele vluchtelingen, die dichtbij komen of over asielzoekerscentra met 600 plaatsen; Het is niets vergeleken bij de honderdduizenden vluchtelingen, die worden opvangen in de regio, op een plek die we het beste kunnen aanduiden met ‘nergens.’

Ik vind de opzet van het boek sterk. De verhalen van Valentino komen bij mij binnen en wil ik ook doorvertellen. Het houdt me bezig, zoek nog meer informatie op internet over wat ik heb gelezen. De stijl die Dave Eggers gebruikt, maakt dat het boek best makkelijk te lezen is. Stukken waar ik lang over doe met lezen, bijvoorbeeld de tocht door de jungle, benadrukken voor mijn gevoel des te meer dat Afrika veel groter is dan ik me kan voorstellen. Op een gegeven moment vind ik het verhaal in het hier en nu, het vervolg van de overval op het appartement wel lang duren. Ik kan me niet voorstellen dat het echt zo lang duurt voordat je hulp krijgt, maar tja het is Amerika zullen we maar denken. Het belang van het levensverhaal is dan al duidelijk en dat motiveert om het boek uit te lezen.  Er zit genoeg afwisseling in de verhalen, bloedstollende passages, als het gevaar heel dichtbij komt, filosofische duiding, al was het alleen maar om de zoektocht naar de Wat, (een verhaal over het lot van het bestaan en de verschillen tussen de volken), romantiek in het liefdesverhaal tussen Valentino en Tabitha, maar ook hartverscheurende zinnen die een heel verhaal samenvatten: ‘Sterven is voor een jongen in Soedan heel makkelijk.’  Alle facetten van het leven van een vluchteling worden genoemd, zo begrijp je na het lezen van dit boek misschien wel waarom vluchtelingen meerdere identiteiten hebben en dat het leven als vluchteling in het westen niet het einde is.  Ook op dat terrein doet Wat is de wat een appel op je. Bijvoorbeeld in de scene als Valentino tegen de deur trapt van zijn appartement zodat iemand hem kan bevrijden na de overval:

“ik trap verder. Het kan niet dat er niemand naar de deur toe komt. Is het lawaai van de wereld zo kakofonisch dat het mijne er niet door wordt overstemd? Een iemand, is dat teveel gevraagd? Als er één iemand aan de deur komt, ben ik al gered.”

Kortom om de Wat is de wat is een verhaal wat je gehoord moet hebben, gelezen of gezien, bijvoorbeeld in een van de films over de Lost boys.

Wat is de Wat – Dave Eggers | Lebowski uitgevers 2007

Disclaimer: dit boek heb ik gekocht –  € 13,50

Een aantal sites die ik tijdens het lezen opgezocht heb:

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s