Het schokkende bestaan van Eus

Wow ik heb ‘Eus’, het debuut het debuut van Özcan Akyol echt uitgelezen. Bizar, nog nooit ben ik zo geschokt geweest over het vulgaire taalgebruik en de vloeken in een roman. Toch heeft de schrijver mij met zijn verhaal vastgehouden.  Schokkend is ook het leven wat Eus in deze schelmenroman beschrijft.  De hoofdpersoon wordt geboren in het gezin van Turkse gastarbeider, waarvan de ouders nauwelijks Nederlands spreken. De vader ontdekt al vrij gauw dat er met een wao-uitkering genoeg geld binnenkomt, zodat hij leeft van drank en om zijn gezin te terroriseren. Tot mijn verbazing worden alle vooroordelen die ik heb over gastarbeiders met dit verhaal bevestigd; het profiteren van de Nederlandse welvaartstaat, de dubbele moraal op het gebied van seks, en het afglijden van jongens uit deze gezinnen in een crimineel bestaan. Het kan bijna niet anders dan dat zo’n leven met grove woorden wordt neergezet.  In eerste instantie begrijp ik niet waarom Eus of Özcan Akyol een literaire sensatie is. Tot het mij langzaam begint te dagen…

9789044626391_cvr-150x240Mijn moeder vertelde over een interview in het Algemeen Dagblad met Özcan Akyol.  “De schrijver heeft het contact met zijn vader verbroken. Dan belt zijn moeder omdat hij ziek is en hij moet wel helpen omdat zijn moeder niet genoeg Nederlands kan om de huisartsenpost te bellen.” Als ze hoort dat ik het boek van de schrijver in de minibieb aan huis heb, wil zij het wel lenen. Mijn moeder is nieuwsgierig hoe het zo ver gekomen is dat iemand het contact met zijn vader verbreekt. Mijn interesse is gewekt omdat ik benieuwd ben hoe iemand zich tussen twee culturen beweegt. Eigenlijk vind ik dat ik te weinig lees van onze medelanders met een andere culturele achtergrond. Een boek van Kader Abdolah en de verhalenbundel van Asis Ayaan daargelaten. Lezen is wel de eenvoudigste manier om kennis te maken.  Ik leen het boek als ebook bij de bibliotheek en we kunnen tegelijk in het leven van Eus duiken. Ik had natuurlijk beter de achterflap van het boek kunnen lezen: “Dit is geen roman over multiculturalisme, geen successtory van een arme sloeber die zich opwerkt tot invloedrijke ondernemer, of het sentimentele relaas van een crimineel die weer op het rechte pad komt. Dit is het verhaal van Eus.”

Tja in het begin staat ook ‘elke gelijkenis met bestaande personen en of situaties berust op louter toeval’ maar goed in zijn interviews geeft Özcan Akyol toe dat zijn werk semi-biografisch is en dat maakt dat ik zijn boek uitlees tegen beter weten in, om te ontdekken hoe Eus, van een jochie uit de achterbuurt een spraakmakende Nederlandse auteur is geworden.

Misschien kwam het ook door de term schelmenroman. Waarschijnlijk had ik tijdens de literatuurles zitten slapen, ik had nog nooit van dit genre gehoord:

“Een schelmenroman brengt het verhaal van een sociale verschoppeling van zijn geboorte en kindertijd tot zijn jonge volwassenschap. De schelm, die meestal als ik-verteller optreedt, is soms een wees en altijd iemand die zonder de bescherming van een normale gezinssituatie opgroeit. Hij verhuist meermaals en komt van de ene in de andere situatie terecht, wat het verhaal een episodisch karakter geeft. De schelm is gewiekst; zijn opeenvolgende werkgevers is hij vaak te slim af. Ondanks zijn kwajongensstreken heeft hij een goed hart. In dit genre krijgt men een scherpere kijk op het leven, de zeden en de leefgewoonten van een bepaalde tijd.”

Bron wikipedia.

Eus is geen echte wees, maar moet het duidelijk al van jongs af aan alleen ontdekken hoe de wereld in elkaar zit. De ouders gebruiken de kinderen als tolk, maar ze moeten ook hun verdiende geld afdragen. Schokkend eigenlijk hoe hier in Nederland kinderen voor hun ouders moeten zorgen. Van een normale gezinssituatie is geen sprake en ik hoor Eus dan ook al vroeg verzuchten: “Ik wilde graag normaal zijn, net als alle andere kinderen, maar dat zat er gewoon niet in.” (blz 22)

Episodisch is het boek wel en zo leef je met Eus mee vanaf de basisschool en ontdek je hoe hij zich in het leven staande weet te houden, waarbij de relaties met meisjes en alcohol een belangrijke rol spelen. (Ook  op dit gebied ging er een woordenschat voor mij open waar ik nog van walg.) Natuurlijk zijn pubers en jongeren zoekende naar hun plek in de wereld, maar zo volwassen worden wens ik niemand toe.

Het goede hart

Vooral door het laatste gedeelte van de definitie hoopte ik iets inhoudelijks te kunnen vinden bij Eus. Ja hij heeft een scherpe blik op de samenleving, maar hij verkeert min of meer in opperste staat van paraatheid;  angst voor zijn ouders, voor de instaties die hij oplicht, voor zijn werkgevers die een andere cultuur hebben, voor de familie van zijn vriendinnen, die wel religieus zijn en uiteindelijk voor de wouten als hij criminelen helpt met een vluchtauto. Oké hij heeft van zijn ouders leren ‘vousvouyeren’, maar verder zijn normen en waarden, anders dan het recht om eigen genot, ver te zoeken. Daarbij stoot het respectloze taalgebruik verschrikkelijk af.

Eus lezen was aan de ene kant een sensatie, maar ook een teleurstelling. Misschien omdat ik besef dat er wel bestaande situaties zijn, zoals in de roman beschreven. Eigenlijk zou ik het niemand kunnen aanraden. Tenzij je een goed gesprek wil met je moeder, want samen hebben we nog lang over dit boek doorgepraat.

Eus – Özcan Akyol | Uitgeverij Prometheus (2012)

Disclaimer: geleend als ebook bij de bibliotheek. Overigens binnenkort staat het boek ook weer in de kast van de minibieb Backershagen.

Welke ervaring heb jij met boeken van Nederlanders met een andere culturele achtergrond?

2 gedachten over “Het schokkende bestaan van Eus”

  1. Tja, zal ik dit boek nou op mijn lijst zetten? Volgens mij heb ik het er weleens op gezet en het er weer afgehaald. Er zijn ook boeken zonder vulgaire taal over jongens met een moeilijke jeugd. Maar over allochtonen in Nederland heb ik nog niet veel gelezen. Een goed boek over dit thema vond ik ‘Ayla en Hugo: een liefde in Amsterdam’ van Nurnaz Deniz en Guido Snel. Dit echtpaar schreef uit eigen ervaring een roman over een gemengd huwelijk. Verder vond ik het lezen van ‘De boodschapper’ en ‘De koran’ van Kader Abdolah erg leerzaam als introductie op de islam.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s