Het Brandoffer

“Davon haben wir nichts gewusst” is een cliché waarmee ik ben opgegroeid als het gaat om het excuus van de Duitse bevolking ten opzichte van de Holocaust. Maar ik kan de woorden zelf ook in de mond nemen, want zoveel weet ik niet van wat Duitsers zelf hebben geschreven. In deze boekenweek met als met thema Duitsland, hoor ik meer van zulke betekennissen: we lezen bar weinig Duitse literatuur.

Wat zou ik dan moeten gaan lezen? vroeg ik me af en ik ging op zoek naar Duitse christelijke literatuur. Google gaf mij een link van een interessante analyse van M.J. Schuurman en zo ontdekte ik “Het Brandoffer” van Albrecht Goes, een raamvertelling die op bijna elke Duitse boekenlijst van een middelbare scholier staat. Dat boekje stelt in elk geval de collectieve schuldvraag van Duitsers over de Tweede Wereldoorlog wel degelijk aan de orde en het verscheen al in 1954. Schijnt dat niemand een excuus kan hebben…

Het brandoffer heeft maar 80 bladzijden. De verteller werkt bij een staatsbibliotheek in een niet genoemde Duitse stad en huurt een kamer bij mevrouw Magrete Walker, de vrouw met een litteken van een brandwond in haar gezicht, of zoals anderen zeggen bij de Jodenslager. Als hij haar ziet op een bijeenkomst van Pro Israël, wordt hij nieuwsgierig naar haar verhaal, dat ze hem in één avond verteld en later afmaakt door hem een brief te geven. Zo ontdekt de lezer met de verteller hoe de slagersvrouw haar naiviteit ten opzichte van het nationaal socialisme verliest. Als haar man moet vechten aan het Duitse front, staat zij er alleen voor in de slagerij. Door de overheid wordt de winkel aangewezen voor de Joden om op vrijdag aan het begin van de avond tussen vijf en zeven uur hun vlees te kopen. Dan wordt haar wel duidelijk wat de mensen wordt aangedaan. Op haar manier probeert ze te helpen; Joodse kinderen mogen uitrusten in de woonkamer, er worden boodschappen doorgegeven en zelfs een gebedsviering gehouden. Op een dag komt er een officier in de slagerij, die in een dronken bui verteld dat de klanten de volgende week allemaal de lucht in zullen gaan. Die avond brengt een hoogzwangere vrouw een kinderwagen. Dat is het begin van de ‘biecht’, zo omschrijft Schuurman het.

“Wenn das mit dem kinderwagen nicht dazugekomen wäre, hätte ichs wohl nicht getan.”

Wat mevrouw Walker gedaan heeft wordt pas later in het verhaal duidelijk als de hospita de vriendin van de verteller ontmoet: Sabine Berendson. Zij herkent haar gelijk zonder te vertellen hoe. Dit wordt uitgelegd door een brief van Sabine’s vader waarmee het verhaal eindigt.

Het boekje lees ik zo uit. Dan valt op dat het helemaal niet nodig is om met afstand in jaren iets terug te lezen over de Tweede Wereldoorlog. De impact van het verhaal, juist als het klein verteld wordt, als een persoonlijk getuigenis (hoewel verzonnen) is blijvend. Misschien juist omdat het door een Duitser is geschreven. De metaforen versterken het verhaal; zoals het feit dat een slagerij de plek van handeling is (in een tijd dat  mensen als slachtvee worden afgevoerd) en de verteller werkzaam in de bibliotheek om verhalen te verzamelen, waar toe? En natuurlijk het brandoffer zelf. Een gebod van God in het Oude Testament om de schuld te verzoenen, maar kan dat?

Indrukwekkend!

Het brandoffer – Albrecht Goes (1954)

Disclaimer: ik heb dit boekje geleend uit de bibliotheek, waar anders zouden zulke verhalen bewaard blijven?

One thought on “Het Brandoffer”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s