Luisteren naar Kwasi

Opnieuw heb ik gebruikt gemaakt van een luisterboek om een bestseller uit de Nederlandse literatuur te gaan ‘lezen’. Deze keer was dat De zwarte met het witte hart van Arthur Japin, via de app van storytel.  Het boek stond al lang op mijn nog te lezen lijst. Ik heb het ooit geleend in de bibliotheek, maar het lukte mij niet om door het eerste saaie stuk heen te bijten, waarin Kwasi al een oude man is en in Nederlands Indië leeft. Ik was veel meer geïnteresseerd in de geschiedenis van de twee Afrikaanse prinsen die in 1837 al een kans kregen, die ik mijn jongens ook biedt namelijk opvoeding en onderwijs in Nederland.

5fc65d89bc86abb67f103247d3ed3d6514474558Nee voor het begin heb je echt de stem van Arthur Japin zelf nodig, die zijn meesterwerk voorleest, sterker nog vertelt uit eerste hand. Direct merk je dat Kwasi zelf aan het woord is. Zijn intonatie, zijn bitterheid over het leven, de galgenhumor hoor je door de intonatie van zijn stem. Voeg daarbij het gemak waarmee moeilijke woorden gebruikt worden in bepaalde kringen, de aanspreektitels in Nederlands Indie en je begrijpt wat je hoort. Het is de toon die dit verhaal maakt en voor je weet zit erin. Je hoort hoe een man wordt overvallen door een dame die een jubileum voor hem wil organiseren, ter gelegenheid van zijn 50 jaar in Nederlands Indie. Je voelt de haat-liefde verhouding tussen Kwasi en zijn enige bediende Ahim, het gekif tussen de twee horen is zoveel sterker dan zelf de zinnen lezen. Dan begrijp je waarom Kwasi zijn levensverhaal wil opschrijven en je kunt niet anders dan geboeid luisteren en onder de indruk raken van de levenswijsheid die hij door de jaren heen heeft verworven.

Voor wie het verhaal nog niet kent een korte samenvatting:

Kwame en Kwasi zijn twee prinsen van Ashanti (een voormalig land in het huidige Ghana), die als onderpand van een handelsovereenkomst tussen de Nederlandse regering en de Ashantijnse koning die kans krijgen om in Nederland te studeren. Dit historische gegeven heeft Arthur Japin gebruikt om het levensverhaal van de twee Afrikaanse mannen op te schrijven, die zich verschillend ontwikkelen. Waar Kwasi de Nederlandse cultuur omarmt en zich aanpast, wil Kwame vasthouden en aan Afrikaanse roots. Hij wordt militair en keert terug naar Elmini een handelspost aan de Westkust van Afrika. Kwasi studeert mijnbouw onder andere in Duitsland en gaat uiteindelijk naar Nederlands Indië. Het boek bevat behalve een terugblik van Kwasi op het leven, ook verslagen van de handelsmissie, dagboekfragmenten en brieven, waarmee de lezer een beeld kan vormen over de levens van de twee prinsen. Maar ondertussen doet deze historische roman veel meer: het toont de impact van de Nederlandse (slaven)handel met de koloniën en geeft een impressie van het Nederlandse society in de 19e eeuw. Bovendien legt het haarfijn uit hoe in die tijd wetenschappelijke interesse ontstond voor andere (niet-Europese) culturen.

Grote thema’s zoals de (on)mogelijkheid om je aan te passen aan je omgeving, identiteit en ontwikkeling, het verlangen ook naar roots; waar hoor ik bij?,  vriendschap en verraad, rassendiscriminatie, komen in deze roman aan de orde met zoveel diepzinnigheid in kernachtige zinnen, dat het verhaal keer op keer kunt horen, of herlezen: Enkele voorbeelden:

Kleur heb je nooit zelf, kleur krijg je van anderen

Als je nooit een horizon hebt gezien, weet je niet dat er een grens is aan je blik

Liefde laat zich niet opsparen. Je gebruikt het even snel, als je het ontvangt

9789029573665_cvr-184x293Dat is de reden waarom ik het boek alsnog gekocht heb. Ik ben geraakt door de scherpe analyse over dat wat we uitspreken over andermans cultuur. Natuurlijk voel ik me door dit boek in eerste instantie aangesproken als moeder; die net als van Drunen het beste met de kinderen voorheeft; maar ook de gewetensnood herken die deze ambtenaar heeft gehad. Maar wat De zwarte met het witte hart, zo speciaal maakt is dat het uiteindelijk niet over Kwasi Boachi gaat, maar dat zijn ervaringen met het leven, niet alleen de ervaringen van mijn kind of buurman kunnen zijn, maar zelfs iets over mijn leven zeggen. Dat maakt deze roman universeel en persoonlijk tegelijk.

De zwarte met het witte hart – Arthur Japin | Uitgeverij De Arbeiderspers 1997 

Disclaimer: Ik luisterde via Storytel naar dit boek. Helaas kun je via die dienst niet zoeken in hoofdstukken om iets nog een keer te horen, je moet daarvoor zelf bookmarks plaatsen. Het luisterboek is uitgegeven bij Rubenstein en kost 32,50. In de boekenweek kocht ik inmiddels de 61ste druk van dit boek, de midprice edite € 12,50 met een uitvoerig nawoord van Arthur Japin uit 2003 en veel aanbevelingen uit de wereldpers.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s