De onbekende liefde van Augustinus

Augustinus, bisschop van Hippo, geboren in 354 en gestorven in 430, in de provincie Africa  onderdeel van het Romeinse Rijk, (tegenwoordig Algerije en Tunesië),  dat deze heilige kerkvader voor zijn bekering een leven kende vol lust en genot, wist ik. Hij vertelt daar zijn over in zijn beroemde klassieker Belijdenissen. Ik heb dat boek zelf niet gelezen hoor, maar ik heb ervan gehoord tijdens de lessen kerkgeschiedenis. Van hem is onder andere de uitspraak “Geef me kuisheid en matigheid. Maar nu nog even niet”.  Ook ken ik de bemoedigende woorden die gezegd zijn tegen zijn moeder Monica “Een zoon van zoveel gebeden kan niet verloren gaan.” Maar dat Augustinus een vrouw heeft bemind bij wie hij een zoon heeft gekregen, was mij ontgaan. Blijkbaar lette ik niet zo goed op tijdens de les als Suzanne Wolfe, die al op de middelbare school vroeg naar de naam van deze vrouw. De geschiedenis vermeldt dat niet. Meer dan 40 jaar later heeft Suzanne Wolfe haar een stem gegeven met haar roman:  The Confessions of X in het Nederlands vertaald als Bekentenissen.

Er is geen heilige zonder verleden

9789023996804 BekentenissenIn Bekentennissen kijkt de oude vrouw zonder naam terug op haar leven. Behalve dat zij de geliefde van Augustinus was, was zij ook de dochter van een begaafde mozaïeklegger, die door het land trok om de mooiste kunstwerken te maken. Liefdevol noemde de vader haar vogeltje. Tijdens een van zijn klussen sluit zij vriendschap met de zoon van de landheer, Nebridus. Hij noemt haar Najade en hun vriendschap blijft belangrijk tijdens hun leven. Als haar vader niet meer voor haar kan zorgen moet zij bij haar kinderloze tante wonen in Carthago, de toenmalige hoofdstad van Africa. Daar ontmoet zij Aurelius Augustinus en ze vallen als een blok voor elkaar, maar kunnen door hun verschillen in sociale status niet met elkaar trouwen. Augustinus vraagt haar als zijn concubine. De schrijfster maakt in haar verhaal duidelijk dat dit in de klassieke oudheid wel om een monogame relatie gaat, waarbij het paar om maatschappelijke redenen niet kan trouwen. Uiteindelijk wordt zij moeder en mama genoemd. Hoewel haar eigen moeder bij de geboorte is gestorven, leert ze over het moederschap door de vrouwen uit de familie van Augustinus en de buurvrouwen, die haar vriendinnen worden.

citaat liefhebben

Bekentennissen  gaat grotendeels over de gepassioneerde relatie die Augustinus zo’n vijftien jaar heeft gehad met deze onbekende vrouw. Hij wordt neergezet als een ideale man, die zijn vrouw volledig steunt en helpt. Omgekeerd is de grote liefde van Augustinus een vrouw, die hem intellectueel aan kan, al heeft zij in eerste instantie geen scholing gehad. Door de omgang met de vrienden van Augustinus is zij goed in staat om een mening te vormen. Met haar wijsheid (beelddenken) geeft zij de getalenteerde Augustinus nieuwe inzichten. Dit fictieve liefdesverhaal is doorspekt met  anekdotes die wij kennen uit de Belijdenissen, zoals het voorval van het stelen van de peren en de tranen van moeder Monica.

Mijn commentaar:

Suzanne Wolfe heeft mij met dit historische verhaal vanaf het begin geboeid. De roman schets een interessant tijdsbeeld van de periode waarin Augustinus heeft geleefd. De herinneringen van de oude vrouw geven een beeld over de invloed van  cultuur, met de spelen in de arena’s en hoe heidense godsdienst en allerlei stromingen in filosofie naast het leven van de christelijke kerk stonden en welke worstelingen Augustinus had over goed en kwaad. De schrijfster maakt mooie zinnen met en prikkelt de verbeeldingskracht. De overpeinzingen van de onbekende vrouw weten regelmatig mijn hart te raken. Soms bevreemdt mij dat; zijn onze gevoelens als vrouwen zo universeel en tijdloos of is de geliefde van Augustinus ongemerkt neergezet als een vrouw ver voor haar tijd? Aan de andere kant de woorden van Augustinus zelf weten de mensen ook door de eeuwen heen te inspireren. In dit opzicht heeft de schrijfster een overtuigende roman geschreven.

citaat gemis

Het bittere van dit liefdesverhaal zit in het historisch gegeven dat dit liefdespaar niet bij elkaar kon blijven. Hoewel Augustinus op latere leeftijd niet met een ander trouwt, vindt hij uiteindelijk rust in het geloof. Natuurlijk blijft deze bekering niet onvermeld in het verhaal van de vrouw, maar waarom Augustinus tot die keuze komt, wordt in dit verhaal niet helemaal duidelijk en ook lijkt de keuze voor het geloof geen positieve invloed te hebben op de vrouw en dat blijft onbevredigend.

Het is romantisch om te kunnen fantaseren over de invloed die een geliefde moet hebben gehad op zo’n belangrijke man. In dat opzicht is het een heerlijk boek om te lezen. Voor mij is het vooral een inspiratie om het werk van Augustinus zelf erbij te zoeken.

Mijn waardering: ****

Bekentenissen – Suzanne M Wolfe | Uitgeverij Mozaïek (2016)

Disclaimer: van de uitgever heb ik een leesexemplaar ontvangen, waardoor ik deze recensie kon maken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s