Wat ik haal uit Nooit meer slapen

In augustus promoot blogger Sandra het (her)lezen van Nederlandse Klassiekers. Dit jaar heb ik tijdens de vakantie in Noorwegen geluisterd naar ‘Nooit meer slapen’ van Willem Frederik Hermans. Het was bijzonder om het boek te ervaren (zowel in het boek als direct om mij heen) tijdens de roadtrip: Nachten waarin het niet donker wordt, ruige natuur en gestapelde steentjes. Door Nooit meer slapen weet ik nu dat stenen stapelen in Noorwegen een gebruikelijke manier is om een spoor te markeren.  Het enige waar ik niet over mee kan praten, zijn die vervelende muggen; nauwelijks last van gehad. Een ander detail wat herkenning opriep, was dat de moeder van Alfred Issendorf recensies schreef. Zij pakt het wel anders aan. Ten eerste werd ze er goed voor betaald al las ze de boeken nooit.  Zij haalde haar informatie uit buitenlandse recensies. Over Nooit meer slapen zijn al eindeloos veel kritieken en boekverslagen geschreven, toch blog ik (gratis) over wat het verhaal van Alfred die op expeditie gaat naar Noorwegen in de jaren zestig, bij mij heeft losgemaakt.

IMG_3789 (002)Ik heb het boek niet gelezen, maar het is mij voorgelezen door de zoon van Willem Frederik Hermans. Een detail, wat het boek voor mij een extra lading gaf. In het boek is de overleden vader van Alfred nog steeds aanwezig, omdat Alfred moet slagen waar zijn vader in de wetenschap gefaald heeft. Hoewel Ruprecht Hermans het op dat gebied niet hoeft waar te maken, vond ik het bijzonder dat hij deze bestseller voorlas. Minpuntje bij dit luisterboek is dat hij het motto van Sir Isaac Newton niet heeft voorgelezen:

“I do not know what I may appear to the world, but to myself I seem to have only like a boy playing on the sea-shore….”

Wat een goede samenvatting voor deze roman. Ook vielen de witruimtes in het boek veel meer op, dan dat de voorlezer ze met hier en daar een stilte aangeeft. Aan de andere kant niets is beter om de observaties van Alfred Issendorf te horen dan door de donkere stem van de zoon van de schrijver. Het boek kwam bij mij binnen.

Briljant

Luisteren naar Nooit meer slapen was gaaf. Ik hoorde een sterk verhaal. Ik denk niet dat ik als scholier (trouwens nu ook niet na één keer luisteren, maar daarna heb ik alsnog het boek gelezen) alles had opgepikt. De openingszin bijvoorbeeld “de portier is invalide” ’is briljant. Ik word direct gewaarschuwd, maar doordat het is alsof ik naar een rapportage luister, laat ik mij meeslepen in het avontuur van Alfred en luister niet echt kritisch. Wij zijn beperkt in onze observaties, al lijkt Alfred daar in uit te blinken. Ik ga verder niet in op het verloop van het verhaal, dat haal je maar uit andere boekverslagen.  Ik vind het boek aan het eind wel wat gekunsteld, bijna voorspelbaar als sommige romanfiguren nog een keer terugkomen om met een tegenbeeld het verhaal af te maken. (Ga ik niet uitwerken is leuk voor een boekbespreking tijdens examen of leeskring.) Mijns inziens is het geen typisch jaren zestig roman. Alfred wordt neergezet als een groen studentje.  Ik zou denken dat een student in die tijd wel degelijk in opstand kwam tegen zijn docent, maar voor dit verhaal is het natuurlijk geweldig dat Alfred is zoals hij is.

Typisch jaren zestig?

Toch is het boek gedateerd, doordat er steeds wordt gerookt of door het gebruik van het woord neger.  Daar vallen we nu met zijn allen over. Tegelijkertijd is dit meesterwerk in het filosofisch denken over de grenzen van de wetenschap helemaal niet achterhaald. Hoewel er technische ontwikkelingen zijn gedaan waarvan Hermans geen vermoeden kon hebben. De vragen blijven universeel. Waarmee vermaken wij onszelf? Opvallend dat er niet voorspeld wordt dat we dan nog boeken zullen lezen. (tja zoiets valt mij op.)  Maar de grote vraag blijft: wat valt er nog te ontdekken? De grootste inzichten liggen bij jezelf! Of moet het van boven komen? Van buiten deze aarde, zoals deze roman lijkt te suggereren? Alfred wil immers luchtfoto’s hebben en vindt een wetenschappelijke doorbrak alleen maar interessant als hij een bewijs kan vinden voor een inslag van een meteoriet.

Geen gedaante noch heerlijkheid

Nooit meer slapenNooit meer slapen is in meerdere opzichten een diepzinnig boek. Sommige details lichten op als ik het opnieuw lees of naluister. Bijvoorbeeld de scene waarin Alfred kijkt naar Arne, die naast hem in de tent wel kan slapen.  Hij constateert dan dat Arne’s hele gezicht al versleten is. ”Het lijkt alsof hij nu al langer heeft geleefd dan de periode waarvoor zijn lichaam berekend was.”  Bij mij roept het beeld op van een bekend bijbelvers uit Jesaja 53 (voor de minder bijbelvaste lezers zie het tussenkopje). Vervolgens interpreteer ik verder: Arne is immers een gids voor Alfred in dit verhaal. In Arne herken ik iets van Jezus. Zo heeft W.F Hermans dat waarschijnlijk nooit bedoeld. De verteller drijft regelmatig de spot met het geloof van zijn zusje en er wordt ook herhaaldelijk gevloekt. Toch doet het boek mij vragen hoe ver je komt zonder gids. Alfred Issendorf komt er. Hij groeit in zelfinzicht. Wat dat betreft zou ik zijn missie niet mislukt willen noemen. Zo ervaar ik het lezen van deze roman als meer dan geslaagd!

Ik vind dit één van de beste quotes uit Nooit meer slapen:

“De meeste mensen schrijven nooit precies wat ze denken.”

Mijn waardering: ****

Nooit meer slapen – W.F. Hermans (1966) Audioversie van 2010

Disclaimer: Geleend en geluisterd via de Luisterbieb nagelezen mbv ebook 

3 gedachten over “Wat ik haal uit Nooit meer slapen”

  1. Jeetje wat een mooie recensie Antoinette, ik heb genoten! Wat mooi dat jij het tijdens jouw vakantie/reis naar Noorwegen luisterde, zo bijzonder.
    Ik vind het mooi hoe je niet uitgebreid het hele verhaal vertelt over het boek maar voornamelijk vertelt wat het boek met jou deed (duh, daarom volg ik jouw blog ❤ ). Ik heb Nooit meer slapen wel gelezen maar herinner mij er weinig van (inderdaad, tienertijd) en nu ik de eerste zin lees 'de portier is invalide' ben ik gelijk nieuwsgierig, want jeetje, wat een binnenkomer zo'n zin!
    Dankjewel voor de inspiratie, ik zet Nooit meer slapen op mijn lijstje 🙂

  2. Dit is één van de beste boeken die ik ooit gelezen heb! Als tiener las ik het voor mijn examen en vorig jaar heb ik het herlezen, zonder teleurgesteld te worden. De verfilming is ook erg goed.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s