Recensie: Broeder Ezel

Het debuut Broeder Ezel van Liesbeth Goedbloed heeft één aangrijpende proloog. Daarin zijn we getuige van hoe Anna haar broertje Jens vindt, die in de sloot is gevallen. Het broertje waar zij op had moeten passen, is een engeltje geworden. Een tweede proloog staat tussen haakjes, begint met een bijbeltekst en lijkt een profetische voorspelling van de roman. De alwetende verteller richt zich tot Bettino, iemand die 742 jaar geleden in die regio van een toren is gevallen om een engel te kunnen worden. Dan begint het verhaal; 9789023955269-broeder-ezel-l-lq-fAnna, een studente kunstgeschiedenis, heeft net haar scriptie ingeleverd en gaat nu samen met een ezel een trektocht maken naar de top van de Monterosso in Italie. Anna wil voor de ezel zorgen, als haar broeders hoeder. De voorbereidingen, het doel van de trektocht, de beschrijving van de omgeving en de herinneringen aan Anna’s jeugd vormen stof voor de zinnen in deze roman. Uit de herinneringen wordt duidelijk dat Anna komt uit een orthodox-christelijk gezin; zondags gaan ze naar de kerk, volgens de dominee is Anna hel en doemwaardig, samen met haar broertje spelen ze  kerkdienstje.

Beproefde bijbelkennis

De zinnen staan bol van verwijzingen naar bijbelverhalen. Als je thuis bent in de bijbel duizelt het je wat er allemaal voorbij komt. Broeders hoeder kan verwijzen naar het verhaal van Kain en Abel. Kain heeft zijn jongere broer Abel dood geslagen. Al gauw wordt het idee gewekt dat Anna deze tocht gaat maken om te offeren, om met haar schuld in het reine te komen.

Zinnen krijgen lading, waardoor ik ze meerdere keren moet lezen en dat terwijl Liesbeth Goedbloed zelf al veel herhaling in haar stijl gebruikt en schijnbaar de zinnen wil laten tegenspreken. Bovendien is ze in heel de roman sterk met suggestie. Een stukje  uit het begin van de roman:

De ezel volgde haar blindelings over het karrenspoor. Soms liep hij met zijn ogen halfdicht, slaapwandelend, alsof het voortdurende schommelen van zijn eigen lijf en zijn grote hoofd hem slaperig maakte. Ze voelde het touw in haar handen. Hij vertrouwde haar, net als Jens vroeger als ze naar de kerk liepen en hij zijn ogen moest dichthouden en zij hem moest leiden, hem moest waarschuwen als er stoep kwam, of een putdeksel, of een plas. Ze hield hem bij de arm en lette op dat hij zijn ogen niet opendeed, zelfs niet op een kiertje. Hij hoorde de auto’s voorbij schuiven en de mensen praten, maar ze leken heel ver weg en intussen wandelde hij zonder enige houvast door het luchtledige, door een pikzwarte ruimte in zijn eigen hoofd. Hij had alleen haar, zij hield hem vast.

Ik heb moeite met het beeld van auto’s, die schuiven. Maakt Liesbeth Goedbloed al duidelijk dat we van de realiteit afdwalen? Auto’s rijden voorbij, dat is natuurlijk niet altijd scheurend, maar schuiven? Vervolgens vind ik dit contrast vreemd; Jens wandelde zonder enige houvast, terwijl Anna hem vast houdt. Tenslotte hoe weet Anna dat het een pikzwarte ruimte is in zijn hoofd? De verteller in het verhaal roept voortdurend vragen op: Waar was ze nu? Op de brede of de smalle weg? Hoe verder ik in het verhaal kom hoe meer vragen ik zelf heb bij wat ik lees.

De preken uit Anna’s jeugd hebben haar denken behoorlijk beïnvloed. Het wordt allemaal zwaar ingezet; de schuldgevoelens waar ze mee worstelt omdat ze niet op Jens heeft gepast toen dat nodig was.

Maar als ze zondig was, kon de ezel haar juist helpen, en ze was al zo ver gekomen, en Broeder Ezel zou een Gode welgevallig dier zijn, zo lief, zo sterk en ook nog zonder vlek en rimpel met zijn donkere bruidsogen achter zijn witte sluierwimpers. (Blz. 86)

Ik val over zo’n tekst. Ik moet hem meerdere keren lezen om te kunnen zien hoe knap de schrijfster deze woorden gebruikt. Waarschijnlijk doet het je niets als je geen bijbelkennis hebt, maar ik weet dat een ezel een onrein dier is. Hoe kan het een Gode welgevallig dier zijn? Aan de andere kant; in het nieuwe testament kiest Jezus een ezel uit als rijdier voor zijn intocht in Jeruzalem. Een offerdier mocht geen gebrek hebben, maar de bijbeltekst zonder vlek of rimpel verwijst niet naar  de offerdienst, maar staat in Efeze 5 vers 27, waar het gaat over Jezus, die alles over heeft voor zijn bruid, zodat zij zonder vlek of rimpel zal zijn. Kun je voorstellen hoe pittig het lezen van deze roman wordt? Deze bijbelkennis heb ik, als gelovige niet zomaar paraat.

meer dan een bijbels puzzelboek

Soms lijkt de taal op een een bijbeltekst, maar klopt het niet zoals op bladzijde 98: waarin over de ezel wordt gesproken als heeft hij zijn eigen lot bezegeld: “Ik laat u niet gaan, tenzij dat gij mij stenigt.” Dat zou moeten zijn zegent, maar ik vermoed opzet. Broeder Ezel lijkt op een bijbels puzzelboek. Hoe verder de trektocht van Anna gaat, hoe heftiger de scenes. Hoe meer ik mij als lezer verlies, tussen de herhalingen, het poëtisch taalgebruik, de veelheid van beelden en symbolen in dit esotherische verhaal over geloof en boete. Het psychisch lijden van Anna en hoe te overleven na een jeugdtrauma, verstikt. Persoonlijk vind ik het over de top. Ik heb het gevoel gek te worden net als Anna. Naast de beschrijvingen van de trektocht en de herinneringen aan de jeugd, komen er aan het eind meer recente flashbacks. Het wordt steeds duidelijker wat er met Anna aan de hand is. Tegen die tijd is zij overgeleverd aan de genade van de lezer.

Broeder Ezel – Liesbeth Goedbloed (2018) | uitgeverij Mozaïek 185 blz.

Anderen die Broeder Ezel hebben besproken op hun blog:

Disclaimer: boek in eigen bezit.

3 gedachten over “Recensie: Broeder Ezel”

  1. Ik heb genoten van je recensie Antoinette. Ik heb de neiging om dit boek ook op mijn te lezen boeken lijstje te zetten, ik ben zo benieuwd hoe ik dit boek zal ervaren, mijn bijbelkennis is niet heel groot, hoe ga ik het boek dan ervaren, lijkt mij leuk om te ontdekken?!

    1. Ik denk dat het boek juist ook door mensen gelezen zou kunnen worden, die niet veel bijbelkennis hebben. Misschien gaat het zelfs beter (omdat de gelaagdheid van de bijbel je niet zoveel doet.) Ik heb er de laatste dagen veel over nagedacht. In Grip zit ook beeldspraak, die ik in eerste instantie over het hoofd zag. Ik denk dat Liesbeth Goedbloed wel degelijk een verhaal heeft dat gelezen mag worden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.