Reünie met Grip van Stephan Enter

Een reünie, daar heb ik niet zulke goede ervaringen mee. Vijf jaar na mijn VWO diploma, zag ik mijn klasgenoten van de middelbare school terug. Zij, al dan niet met een knipperrelatie, aan het begin van een mooie carrière. Ik ruim twee jaar getrouwd en net die week, had ik van de gynaecoloog gehoord dat wij geen kinderen konden krijgen. Dat in zo’n korte tijd het toekomstperspectief zo kan veranderen, maakte dat ik mij weinig op mijn gemak voelde tijdens die ontmoeting.

Nee, dan het weerzien met Grip! Ik las deze roman van Stephan Enter, over de reünie van de bergbeklimmers Paul, Vincent en Martin, al in 2012. Een verhaal dat zo goed in elkaar is gezet, dat ik toen schreef: Slechts één dag, drie totaal verschillende mannen, die elkaar na 20 jaar ontmoeten en hun herinneringen aan hun onvergetelijke reis van een beklimming in de Lofoten. Dat is kort samengevat waar het in Grip om draait. (..) Hier heb je echt een meesterwerk, waarover je je blijft verwonderen. Maar zoals het gaat in het leven, die verwondering zakt weg. Het zit niet in grote lijnen. Het zijn de fijne details en de vele motieven, die het herlezen maken tot een feest. Om weer bij dat open einde van Grip te komen, waar je als lezer precies weet wat er is gebeurd in Noorwegen en hoe dit de levens van de mannen en Lotte heeft beïnvloed.

Dus zo was het om elkaar terug te zien! Grillig, gefragmenteerd als de blik in een gesprongen spiegel met haarscherpe splinters en blinde vlekken. (blz 12)

Grip - Stephan EnterDe hernieuwde kennismaking ging moeizaam. Dat komt omdat Grip is opgebouwd in vier delen en in het eerste deel wordt Paul van Woerden gevolgd, die samen met Vincent vanuit Brussel met de trein naar Wales reist. Ik weet nog van de eerste keer; er deugt iets niet aan deze jongen. Hij was erbij toen Lotte het ongeluk kreeg op de gletsjer in Noorwegen. Nu heeft hij het lef om zich af te vragen of het waar is wat Lotte heeft verzucht op de top van de Lofoten: “Zo gelukkig zullen we nooit meer worden.”

Het gedeelte zit vol met observaties over nu, de aanstaande ontmoeting waar Paul kinderlijk enthousiast over is. Maar ook vol met mijmeringen over vroeger en in het bijzonder aan de reis naar Noorwegen. Langzaam ontdek je als lezer meer van de karakters van de hoofdpersonen. Niet alleen door wat zij zelf denken, maar door hoe zij gezien worden door de ander. Bovendien zijn de herinneringen aan Noorwegen net puzzelstukjes. Vincent heeft een krant bij zich waarin een artikel staat dat een onsterfelijk leven binnen handbereik is. Het idee van onsterfelijkheid spreekt Paul, de optimist, wel aan en hij probeert er met zijn studievrienden steeds over te praten.

Verloop van tijd

Martin wil zichzelf bewijzen tijdens deze reünie. Hij is niet materialistisch, zei hij op de top in de Lofoten. Hij wil alleen hoogleraar worden en een groot huis aan de zee. ‘Geef je een seintje als het zover is’, was de reactie van Vincent. Op dat punt zijn wij nu. In het tweede deel reist Martin met de bus naar het station om zijn vrienden op te halen. Hoewel de bus oponthoud heeft, is dit gedeelte veel korter. Martins herinneringen aan Noorwegen zijn veel minder lyrisch, dan die van Paul en zonder zijn vrienden gesproken te hebben, denkt hij ook na over het verloop van tijd:

Hoe kon het, dacht hij, dat vroeger je jeugd zo eindeloos leek – de tijd dat je naar het schoolbord staarde en fantaseerde over een leven later – en dat nu precies dezelfde jaren bij je eigen dochter zo compact schenen. Want het raasde voorbij. En ging dat zo door? Misschien ja, misschien werd het alleen maar erger, versnelde het nog wanneer je bejaard werd – en ha, dan leefde je dus niet zoals iedereen dacht lineair, maar logaritmisch. (blz 78)

Zo laat Stephan Enter motieven in elkaar grijpen en dat maakt Grip tot een sterk boek. Dat Martin alleen met zijn dochter reist, benadrukt het feit dat zijn situatie anders is. Dat was altijd al zo. Hij heeft het gevoel dat hij er buiten staat, deze familieman, maar heeft hij daarmee het geluk in handen?

Ik wist van niets

Nee Vincent lijkt zeker niet gelukkig, in deel drie. De vrienden zijn dan al in Swansea aangekomen en na klein stukje met de bus, verrast Martin zijn oude klimvrienden door het laatste stuk te gaan lopen. Voor Paul is dat geen probleem; hij heeft een rugzak als bagage. Maar Vincent, die eruit ziet als een echte heer, reist met een koffer. Hij laat zich niet kennen. Dat wil zeggen aan zijn vrienden, die hem omschrijven als een arrogante streber. Zijn eerste woorden in dit boek zijn: “Ik wist van niets.” (Een reactie op Paul, die er vanuit ging dat ze samen zouden reizen.) De eerste keer dat ik dit las, had ik geen idee hoe waar deze woorden voor Vincent zijn.  Dat maakt het lezen van deel drie, waarin je in het hart van Vincent kijkt, zo intensief. De strijd die Vincent met zichzelf aangaat, trekt mij zo in het boek, dat ik opnieuw verrast ben door het opkomend tij. Wat een spanningsboog!

Lotte

Lotte heb ik tijdens de herlezing gemist. De vrouw waar alle drie de vrienden iets mee hebben, iets mee willen of iets mee krijgen. Ik gunde haar een eigen stem in het verhaal of misschien nog meer een tweede kans op geluk. “Zo gelukkig zullen we nooit meer worden.” zei Lotte op de top in de Lofoten. Een opmerking die Paul bezighoudt, die Vincent triggert en die in het licht van het motto  – Niets in het zingen der krekels verraadt hoe vlug zij sterven – dramatisch nadreunt.

Nu moeten we het doen met de overlevering van mannen. Als haar stem dan doorklinkt, is het net of zij de enige betrouwbare bron is. Terwijl alle mannen van haar zeggen dat haar stemmingen zo kunnen wisselen. Lotte wordt vergeleken met een vogel. Ze is ongrijpbaar en zo bezien is het open einde van Grip veelzeggend.

Eindeloos

Ik raak er niet over uitgesproken. Er zit zo ongelofelijk veel in deze roman, in de zoektocht naar geluk. Paul die zich afvraagt of Lotte echt niet meer gelukkig is geweest, terwijl hij een belangrijke wending (meer dan eens) aan haar leven heeft gegeven. Dat zet het volgende in beweging: Wie bepaalt je geluk? Hoe ervaar je geluk? Zou eindeloos leven je gelukkig maken? Hoe ervaar je tijd? Zijn herinneringen blijvend? De ideeën, die Stephan Enter meegeeft over wat wel blijvend is:

Het natuurschoon, de onveranderlijkheid van de bergen, de kracht van de zee en de eeuwige zon,  de mensen, die steeds vergeleken worden met dieren en daarmee op hun plaats worden gezet. Tenslotte (als er al een einde komt aan de roman van Stephan Enter) is er nog het spel met de interpretatie; want onze herinneringen zijn niet gelijk. Zelfs al lezen we hetzelfde boek. Dan nog zijn daar onze eigen motieven, achtergronden en kwetsbaarheid.

Daarom een reünie voor Grip! Heb jij Grip  gelezen? Reageer met jouw leeservaring

Lees hier wat Sandra heeft geschreven over Grip.

Grip – Stephan Enter (2011) | Uitgeverij van Oorschot 184 blz.

Disclaimer: eigen bezit

PS: Klik hier voor leesvragen over Grip voor een leesclub. Grip is een ideaal boek om over door te praten.

6 gedachten over “Reünie met Grip van Stephan Enter”

  1. Wat een prachtige recensie heb je geschreven Antoinette! Ik herken niet alles uit jouw verhaal, daar is inderdaad een tweede lezing op zijn tijd voor nodig, maar de grote lijnen herken ik wel en ik vroeg mij ook een aantal dingen af (waarom zegt Vincent niet dat het niet praktisch is om zo gekleed en met een koffer, een heel stuk te lopen?).

    En dankjewel voor deze leuke duo recensie!

  2. Volgens mij bedoelt hij niet logaritmisch, maar exponentieel. Dat valt mij nu ineens op…
    Dit boek las ik ook ooit voor mijn boekenclub en ik vond het goed, terwijl ik eerder was afgehaakt in Spel. Dit is wel echt voer voor literaire fijnproevers!

    1. Oeff dat wordt hogere wiskunde voor mij. Ik moet daar een plaatje bij hebben en dan zie ik wat jij bedoeld, hoewel ik nu gewoon letterlijk geciteerd heb. Zou toch wat zijn als de schrijver zich hier heeft vergist.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.