Recensie: Liturgie van het alledaagse

Deze week las ik Liturgie van het alledaagse van Tish Warren. Een uitspraak die haar inspireert is ‘Zoals we onze dag doorbrengen, zo brengen we ons leven door’ van Annie Dillard. Ons dagelijks leven heeft een regelmaat en Tish Warren schreef over dat alledaagse, om te ontdekken hoe het gewone leven van christen iets kan laten zien van een christelijk leven. Dit is de spiritualiteit die mij aanspreekt. Nog nooit eerder heb ik direct het effect gevoeld van wat ik gelezen heb. Aangezien dit het laatste weekend is van de maand van de Spiritualiteit, wil ik het met jullie uitgebreid hebben over deze leeservaring.

warrenVorige week zaterdag kocht ik Liturgie van het Alledaagse omdat ik een paar positieve berichten over dit boek heb gelezen in christelijke tijdschriften. Tish Warren neemt in dit boek de gewone dag door, in elf hoofdstukken van opstaan tot naar bed gaan, naar aanleiding van haar persoonlijke ervaringen die ze vervolgens verbindt met Gods aanwezigheid op alle momenten. De schrijfster is priester in de Anglicaanse kerk in Amerika. Dat merk je met name als ze de Godsmomenten verbindt met een element uit de liturgie van de kerkdienst. Een liturgie is een orde van dienst met gebeden en  handelingen waarin bepaalde uitspraken of bijbelgedeelten al vast liggen, bijvoorbeeld bij de doop of het avondmaal.

De persoonlijke insteek maakt het heel laagdrempelig. Tish Warren komt oprecht over, een vrouw die niet makkelijk wakker wordt, digitale cafeïne nodig heeft om wakker te worden (lees gelijk grijpen naar de smartphone), in de stress schiet als ze de sleutels kwijt raakt, ruzie maakt met haar man, baalt van eentonig werk, foetert in de file, maar ook kan genieten van een lekker kopje thee of een goed boek. Ze schrijft met een dosis zelfspot, die mij vrolijk maakt, terwijl ik mezelf herken. Deze 7 voorbeelden vormen met nog 4 andere momenten uit het leven van alledag het begin van 11 hoofdstukken. Ik ga ze niet allemaal langs, maar pak het begin en eind eruit om te laten zien hoe het lezen van dit boek mij deze week heeft beïnvloed.

Wakker worden

In tegenstelling tot Tish Warren ben ik wel een ochtendmens, maar nu ik lees dat wakker worden, verbonden is met de doop, is wakker worden voor mij een heilig moment geworden. In het boek worden niet veel bijbelgedeelte uitgebreid behandeld, maar in het eerste hoofdstuk haalt Tish Warren de (dertig) onbeschreven jaren van Jezus erbij voorafgaand aan zijn doop. Jezus heeft nog niets bijzonders gedaan, als Hij gedoopt wordt in de Jordaan en dan krijgt Hij al van God de bevestiging: ‘Jij bent mij geliefde zoon in jou heb Ik een welbehagen’. In de kerk waar de kinderdoop wordt uitgevoerd, kun je dit terugzien. Kinderen hebben nog niets hoeven doen, maar krijgen al een belofte mee. Om zo de dag te beginnen; ik heb nog niets gedaan, maar God spreekt zijn zegen al over mij uit. Er zijn mensen die vanuit traditie elke morgen bij het opstaan aan hun doop herinnerd worden, door bijvoorbeeld een kruisje te slaan. Ik wist dat niet, maar ik verzeker je dat is wel anders wakker worden.

Bed opmaken

Het tweede hoofdstuk begint met een hilarisch onderzoek over bed opmaken. Er zijn mensen die zweren er bij.  Tish vond het nutteloos werk, totdat zij er iets heilzaams in ontdekte. We hebben allemaal gewoontes, die er in sluipen, waar we moeilijk vanaf komen. Voor Tish Warren was het een  oefening om ’s morgens haar bed op te maken. Nu noemt ze het orde scheppen in de chaos van beddengoed, een bijna tastbare ervaring met Gods scheppingswerk. Iemand moet je er maar op wijzen, maar bed opmaken wordt dan iets heiligs (en goed alternatief voor het grijpen naar het rusteloze scrollen op een smartphone). Tish heeft er zo aanstekelijk over geschreven dat ik het gelijk ben gaan doen. Ik ontdekte dat er ook andere manieren zijn, die orde scheppen in de chaos ‘s ochtends, zoals de vaatwasser uit te ruimen. Eigenlijk is voor mij de verbinding van alledaags werk met Gods werk al voldoende om er anders tegen aan te kijken. Alsof ik mij meer bewust ben van Zijn nabijheid.

Verdieping christelijk geloof

Tish Warren maakt er in de hoofdstukken meer werk van. Niet door bijbelverhalen uit te diepen, maar door het te verbinden met de christelijke geloofsleer en de tradities in de kerk. Soms is dit bruggetje pittig bijvoorbeeld door moeilijke woorden of omdat ik als christen verrast wordt door een verband die ik zelf nog niet gelegd of geleerd heb. Bovendien heeft de Angelicaanse kerk andere onderdelen in de liturgie, dan wij in de Protestantse kerk in Nederland. Het voelt alsof ik iets nieuws leer, maar wat ik vervolgens gretig aanneem. Ik realiseer mij dat je op dit punt of meegaat of het afwijst als onzin. Meestal besteed Tish Warren nadat het verband met de dagelijkse praktijk en de liturgie in de kerk is gelegd, veel aandacht aan het geestelijke aspect. Het boek kan echt een verdieping zijn voor je christelijke geloof.

We brengen ons geloof in praktijk met de andere gebroken mannen en vrouwen om ons heen in de kerkbanken. het is glansloos. Soms is het saai of veeleisend. Het is vaak een zooitje en soms doet het pijn. Maar deze christenen om mij heen worden elkaars oproep en respons. (blz. 120)

Het sprak mij onder meer aan, hoe Tish Warren pleit voor de kerkelijke gemeenschap, die niet volmaakt is, niet bestaat uit alleen maar gelijkgestemden, maar waar zij desondanks toch deel van uit wil maken omdat dit ook het lijden en de veelzijdigheid van het lichaam van Christus is. Daar ligt volgens mij nog veel om te ontdekken. Voor elk hoofdstuk zijn er achter in dit boek vragen opgenomen en suggesties om zelf mee te oefenen. Juist als dit met vrienden of in een kerk wordt gedaan, zal dit boek nog meer gaan betekenen.

Naar bed gaan

Elk hoofdstuk laat iets zien van het contrast dat er is tussen de rusteloze, onbegrensde mogelijkheden die de wereld biedt ten opzichte van een ritme wat God de mens wil geven of de illusie die mensen koesteren dat zij zelf de tijd kunnen beheersen. Uiteindelijk lopen wij tegen onze beperkingen aan en heeft ons lichaam rust nodig. Wat ik zo mooi vond in het laatste hoofdstuk is dat God aan het werk gaat, als wij slapen. Ik besef, dit is een uitspraak die je gelooft of niet.

“Hoewel de dag begint in duisternis, is God al aan het werk. Hij laat gewassen groeien, geneest de wonden, geeft rust, beschermt, waakt, herstelt, redt. Wij verliezen ons bewustzijn, maar de Heilige geest blijft aan het werk.”

Dit las ik voor het slapen gaan. De volgende ochtend kon ik mij vaag een droom herinneren, maar niet precies. Ik weet alleen één ding God was vannacht aan het werk! Blijkbaar moest er nog iets verwerkt worden. Later die week, toen ik misselijk op bed lag en het niet na één keer overgeven op hield, ervoer ik het als troost dat God nachtdienst had.

Van de ochtend tot de avond of van de avond tot de ochtend als je aan de Joodse traditie wil vasthouden, het is mooi om te ontdekken dat God er op alle momenten van de dag bij is. Op deze manier wordt geloof, leven in vertrouwen dat God zorgt, concreter en niet alleen iets voor de zondag. Door klein, dicht bij huis te beginnen, wordt het niet heiliger omdat ik geen fouten meer maak, ruzie of ergernissen heb, maar blijkt nog meer de liefde van God,  omdat Hij die momenten voorziet van genade. Dat besef zorgt voor een reactie, bij Tish Warren vooral van aanbidding, bij mij van dankbaarheid, maar ook dit gun ik jou ook!

Elke week sluit ik af met een vraag, deze keer wat is voor jou een goed spiritueel boek?

Tish Warren – Liturgie van het alledaagse  – Heilige gebruiken in het gewone leven | Uitgeverij Van Wijnen (2018) 176 blz.

Disclaimer: mijn eerste aanschaf in 2019.

7 gedachten over “Recensie: Liturgie van het alledaagse”

  1. Heel mooi, Antoinette! Ik heb laatst ‘De eenvoud van aandacht’ van Cathelijne Esser gelezen en dat vond ik een fijn boek. Ook vind ik de boekjes van Thich Nhat Hanh mooi, bijvoorbeeld ‘How to walk’. Dit zijn geen christelijke boeken, maar als ik dit artikel van jou zo lees, ligt het best dicht tegen elkaar aan. Het gaat steeds om je bewust zijn van kleine dingen die het leven waardevol maken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.