Wij lezen misdaad en straf (2)

In juli heb ik Misdaad en straf van Dostojevski uitgelezen. Ik was in deze Russische klassieker begonnen, er kwamen wat andere boeken tussendoor, maar toen Ali Molenaar haar exemplaar had, gingen we samen (verder) lezen, bloggen met hier en daar een tweet. Het eerste deel van mijn leeservaring staat hier, vandaag mijn eindoordeel.

Het lezen van het tweede gedeelte van de roman (deel 4,5,6) en dan vanaf deel 5 vond ik pittig. Om vol te houden las ik een hoofdstuk per dag. Het lag niet aan Dostojevski. Sterker nog er is geen hoofdstuk saai te noemen. Er gebeurt van alles behalve dat waar ik ondertussen zelf naar uitkijk de ontmaskering van Raskolnikov. Hij heeft immers aan het eind van deel één een oude vrouw vermoord. In mijn eerste blog schreef ik nog dat ik het interessant vond al die personages en losse eindjes om ideeën over moraal en misdaad te delen, maar nu vermoeit het mij.  Daarmee doe ik Dostojevski tekort. Als er niet een boekenplank vol met boeken klaar staat, zou ik aan Misdaad en straf het ultieme leesplezier beleven, omdat er zoveel is om te overdenken. Juist nu ik deze blog schrijf, valt mij op hoeveel ik wil zeggen over wat mij heeft geraakt. Spoileralert, dat is deze keer met details over de afloop.

Elke keer als ik Misdaad en straf pak om een hoofdstuk te lezen, ben ik onder de indruk. Het verhaal speelt zich af in de stad Sint Petersburg, in het midden van de 19de eeuw. Het is zomer en benauwd, mensen die dat konden zijn de stad ontvlucht.  Dostojevski zet de achterblijvers met zijn gedetailleerde karakters, al dan niet aan de onderkant van de samenleving er kleurrijk op. Ergens las ik in een commentaar; het is de hel op aarde met moord, dronkenschap, kinderprostitutie, verkrachting (ontzettend spannend geschreven scene in deel 6) en armoede. Vooral het neerzetten van armoede komt langzaam binnen. Het hoort bij het verhaal en tegelijk is het een aanklacht; het is mensonterend.

‘Mijnheer’, begon hij plechtstatig, ‘het is waar dat armoede geen schande is en dat dronkenschap geen deugd is, integendeel dat weet ik ook. Maar de bedelstaf, mijnheer, de bedelstaf is immoreel, jawel. Wie arm is behoudt zijn aangeboren nobele inborst, maar wie aan de bedelstaf raakt niet, nooit. Een bedelaar wordt niet eens met een stok weggejaagd: hij wordt met een bezem opgeveegd, weg uit de nabijheid van mensen. Want op die manier wordt hij nog dieper gekrenkt!’

Dit citaat van Marmedolov  uit deel 1 (blz 18), vat het voor mij samen. Dat ik terug grijp naar het eerste deel van het boek, toont hoe sterk de roman is opgebouwd. De hele roman zit vol met verwijzingen. In scenes staan kleine zinnetjes, bijvoorbeeld over een discussie op een feest, die de kern van de roman neerzetten:  “Of misdaad überhaupt bestaat of dat het eigenlijk een bedenksel is. Diepzinnig geleuter van een stelletje zatlappen.” (Blz 292). Humor van Dostojevski.

Het kaarslicht en een open bijbel

Maar wat mij het meeste zal bij blijven uit deze roman, is de scene in de mismaakte kamer van Sonja terwijl Rodion Raskolnikov haar opzoekt. Ze zitten bij kaarslicht aan een tafel en de bijbel gaat open. Sonja leest het verhaal van Lazarus. Het tafereel grijpt mij naar de keel, niet in dezelfde dramatisch beschreven effecten waarmee Sonja aan het voorlezen is en toch…

Hier zitten twee wetsovertreders; de moordenaar en de hoer. Er is in het boek dan al zoveel gefilosofeerd over het moraal, wanneer iets een misdaad is en dan die beroerde omstandigheden; de armoede. Twee personen, twee uitersten, contrast en overeenkomsten. Wat verdient straf en waarom?  Het is zo groot dat ik het niet in woorden kan vatten, alleen observeren, herlezen…

Verslagen

Uiteindelijk bleef ik toch met een verslagen gevoel zitten, toen ik het boek uit had. Ik kan dit niet uitleggen zonder details, maar wat is er nog geheim aan zo’n beroemde roman als Misdaad en straf? Het effect van het lezen van deze roman zal voor iedereen zijn eigen ervaring opleveren en dat maakt Misdaad en straf de moeite waard.

Het verhaal eindigt met de bekentenis van Raskolnikov. Daarna volgen nog twee stukken epiloog. Bijna gaat het op dezelfde voet verder. Raskolnikov heeft geen berouw, verheft zichzelf met het idee dat hij boven de wet staat. Het komt weer boven drijven. De theorie van de Übermensch. Ik vond het heftig om dit als een brongedachte te lezen in deze roman. Het schijnt dat Dostojeveski zo Nietzsche heeft geïnspireerd en nou ja de rest is geschiedenis. Overigens kwam ik een analyse tegen dat Dostojeveski hele oude papieren heeft voor dit principe van massa en elite, waarbij sommigen menen dat ze meer zijn.  De tweedeling is zelfs terug te vinden in de bijbel. Hoe verwerpelijk ik de theorie ook vind, ik beken ook schuld op dat gebied. Dat is al reden genoeg voor een verslagen gevoel.

Maar er was nog iets anders; de bijna simpele bekering aan het einde, de aanzet tot een nieuw verhaal, een nieuw leven. Het eind goed al goed van de liefde, de simpele verwijzing naar de bijbeltekst ‘zeven jaar waren als zeven dagen’. Kun je je voorstellen dat na zoveel bombarie, zoveel psychologie, zoveel meesterlijk schrijverschap in de dialogen en opbouw met alle cliffhangers, ik enigszins ontgoocheld het boek dichtklap?

Andere bronnen

Er zijn genoeg mensen die Misdaad en straf en Dostjoveski hebben geanalyseerd en er meer uit halen dan ik bij een eerste lezing. Hans Boland heeft bij deze vertaling een boekje geschreven Van mensen die geen enge grenzen kennen (Dostojeveski leren lezen). De plattegrond en een aantal aanwijzingen vind ik wel handig. Hij houdt je bij de les over welke dag het is,  (het schijnt dat het hele boek amper twee weken duurt), maar verder heb ik niet veel van hem geleerd. De details over het vertalen, zijn aan mij niet besteed. Door moderne woorden als blingbling en so what in de spreektaal, leest deze versie van Misdaad en straf makkelijk, maar is het bijna geen Russische klassieker meer eerder een eigentijdse historische roman. Ik wil niet al te veel verantwoording over de vertaling. Het is zijn mening over een groot schrijver naast de meningen van vele anderen, die ik heb opgezocht. Schuld en boete zijn vertrouwde christelijke termen. Daar is meer over te zeggen dan Boland wil geloven. Deze twee artikelen vind ik daarbij interessant:

Deel 3 Uit de schok der herkenning van H.A. Gomperts

Bijbelcafé Hilversum over grote schrijvers en religie avond Dostojevski

Misdaad en Straf – Dostojevski (eerste uitgave 1866) | vertaling Hans Boland (2019) Uitgeverij Van Oorschot 636 blz.

Disclaimer: geleend bij de bibliotheek

2 gedachten over “Wij lezen misdaad en straf (2)”

  1. Het was zo gedetailleerd allemaal, dat ik moeite had om het te volgen. Sommige stukken heb ik zelfs twee keer zitten lezen. Ik overweeg het boek over een tijdje nogmaals te lezen, ditmaal zonder de druk van aantekeningen maken voor een blog.
    P.S.: onder het kopje verslagen heb je een keer Raskolikov geschreven 🙂

    1. Deel 2 tot en met vier heb ik gelezen zonder aantekeningen te maken, dat gedeelte van het boek leest het lekkerst. Misschien dat ik ooit nog eens lees, maar ik denk eerder dat het een ander boek van Dostojevski wordt.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.