Feest van de ongenoden

Feest van de ongenoden van P.G. du Plessis is een historische roman waarin een Engelse majoor in 1944 zijn herinneringen aftast naar de Boerenoorlog in Zuid-Afrika (1899 – 1902). In die jaren kwam hij in contact met fotograaf Joey Drew, een rare Engelse snuiter, scheelkijkend en een leugenaar alsof het gedrukt staat. Hoe hij in Johannesburg in bezit is gekomen van een camera, is een verhaal op zich. In eerste instantie probeert Joey de kost te verdienen door foto’s van families te maken en zo komt hij bij de boerenfamilie van Wijk. Op de boerderij wonen meerdere generaties in één huis en op het terrein zijn ook nog bijwoners. Aan lager wal geraakte boeren, die slechts hun hoofd boven water kunnen houden door te werken als knecht. Hun dochtertje heeft een gave waardoor haar dromen de toekomst voorspelen. Hun zoon Petrus is verliefd op de dochter van Van Wijk. Dit is wederzijds, maar een onmogelijke liefde door het standsverschil. Deze relaties zijn interessant, maar dan draai ik om de hoofdpersonages heen: Daantje van Wijk, de oudste zoon, die net getrouwd is met mooie Magrieta. Ze hebben nog geen idee hoe de Boerenoorlog hun leven voor altijd zal verwoesten.

Cover-Feest-van-de-ongenoden-DEF-160x246Door de maanden dat  Joey Drew bij de familie van Wijk logeert, is er een basis waardoor er later in de oorlog contact tussen deze mensen mogelijk is. De verhalen lopen dan uit elkaar. Joey gaat foto’s maken van de oorlog, beelden waarvan hij vermoed dat mensen die liever willen vergeten. Vader Danie en zoon Daantje van Wijk gaan samen met hun bijwoners de oorlog in. Ze beleven de strijd op een verschillende manier en familiebanden worden op de proef gesteld. Daantje lijkt de oorlog alleen met leugens te kunnen overleven. De vrouwen, gescheiden van hun mannen, moeten hun eigen keuzes maken om de oorlog te overleven.  Zeker als ze door de Engelsen in concentratiekampen komen. Dat is ook het moment dat de Engelse majoor zijn positie in neemt in het verhaal, op pagina 235:

“De officier stond met zijn handen op zijn rug voor het venster te wachten. Hun ogen waren op en rondom hem gericht. Hij voelde ze op zijn rug – de gezamenlijke blik van mensen die wisten wat er komen ging en wiens haat om hun ondergang als zonnestralen door een vergrootglas op hem samenkwamen. Hij vormde het brandpunt van hun ogen en van alles wat daarin besloten lag. Terecht, ongetwijfeld.”

Dit brandpunt als metafoor in het midden van de roman is goed gekozen. Het verhaal springt heen en weer in de tijd. P.G. du Plessis verstaat de kunst om iets te beschrijven, maar het tegelijk schimmig te houden. Daardoor weet ik als lezer bepaalde dingen wel, maar blijf ik nieuwsgierig naar hoe het zo heeft kunnen lopen. De motieven over  herinneringen en het spel van de leugen komen daarbij steeds terug. De schrijver houdt mij tot het einde toe geboeid, zelfs als bijna alle vragen van het verhaal zijn beantwoord, een heerlijke leeservaring. En toch…

Grote vragen goed boek voor een leesclub

Tijdens het lezen dringen ook grotere vragen aan mij op, die zich niet zo makkelijk laten beantwoorden.  Zoals waarom lees ik oorlogsverhalen en kan ik ervan genieten terwijl de realiteit zo wreed is en een oorlog en de nasleep ervan nog zoveel meer kapot maakt?  Waarom is het zo moeilijk om mens te zijn naast andere mensen? Waarom lijkt het alsof mensen nooit wijzer worden van de ervaringen van hen die ons zijn voorgegaan of kan het toch met een roman als Feest van de ongenoden?

Daarom vind ik dit een interessant boek voor een leesclub, zelfs al was de Boerenoorlog ver weg en langgeleden in Zuid-Afrika.  Indrukwekkend zijn de verschillende karakters en hun acties zoals dat van Petrus Minter, die haarfijn kan uitleggen hoeveel je leven waard is als er altijd op je wordt neergekeken. Of wat te denken van oude vrijster Gertruida van Wijk, wiens onmogelijke liefde door niemand toentertijd werd begrepen. Het weerwoord van Soldaat, de zwarte knecht van Daantje, dat hij geeft als Daantje denkt dat hij zijn eigen vrouw niet kan hebben verkracht. Heel actueel in de Zuid-Afrikaanse samenleving, waar ontzettend veel seksueel geweld tegen vrouwen is.

“Maar het ledikant houdt zijn bek niet, het blijft knarsen: betaal, betaal, betaal – een schuld af die de hare niet is en die ze nooit zal kunnen betalen, al gaat ze eraan kapot.”

Ik vind de roman in één woord verpletterend, omdat de verhalen beeldend zijn beschreven. Het speelt zich af voor mijn ogen en ik zie hoe de personages door de oorlog veranderen en  hoe de oorlog de kijk op mensen verandert. Hoe het leed in de oorlog het geloof in God ondermijnt. Hoe je moet wegkijken om te overleven en dat zelfs een cameralens niet alles kan waarnemen. Daarom is dit boek zo goed; tussen de regels door komt het verhaal indringend binnen.

Mijn waardering: *****

Feest van de ongenoden – P.G. du Plessis vertaald door Riet de Jong en Bert Aquarius (2019) | Uitgeverij Manuzio 488 blz.

Disclaimer: geleend van de bibliotheek.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.