In ongenade

In ongenade is een bekende titel van de Zuid-Afrikaanse schrijver en nobelprijswinnaar J. M. Coetzee, die al jaren ongelezen in onze boekenkast staat. Doordat Hester Kruger, haar hoofdpersoon in haar debuut Een nacht en daarna, deze roman ging herlezen, ben ik in het boek begonnen. Het verband tussen Een nacht en daarna en In ongenade is duidelijk; in allebei de boeken is er een overval op een boerderij op het platteland in Zuid-Afrika. In allebei de boeken gaat het ook over hoe nu verder na zo’n overval? Maar verder liggen de boeken mijlenver uit elkaar en dat komt mijns inziens omdat In ongenade het verhaal van de witte man wordt gevolgd, Professor Lurie en in een nacht en daarna verteld wordt door een vrouw. Het verhaal van Margaretha Bodenstein  is veel persoonlijker, empathisch en zeker ook schuldbewuster naar de zwarte bevolking in Zuid-Afrika. De opzet van haar verhaal is verzoenend. Ik zou bijna zeggen er zit genade in. De nacht was niet alleen verschrikkelijk en de ervaring heeft tot verrijkende inzichten geleid.  Toch doet het boute verhaal van In ongenade mij meer als ik het lees. Het werkt als spiegel waar ik mijzelf in kan zien.

In ongenade gaat over David Lurie,  52 jaar hoogleraar moderne talen in Kaapstad. Er wordt onderzoek gedaan naar zijn integriteit wanneer er een klacht wordt ingediend door een studente waarmee hij een relatie had. Hij bekend schuld en gaat voor een tijdje bij zijn dochter Lucy op de boerderij in de Oostkaap wonen. Ondertussen helpt hij een vriendin van Lucy in het dierenpensioen en probeert hij een kameropera ‘Byron in Italië’ te schrijven. Op een dag wordt de boerderij overvallen door drie zwarte mensen. Lucy wordt verkracht en David Lurie in brand gestoken. Vader en dochter verschillen van mening hoe nu verder na de overval en dat zorgt voor verwijdering tussen hen.

Een persoonlijke zaak

‘Dit heeft niets met jou te maken David. Je wilt weten waarom ik tegenover de politie geen specifieke aanklacht heb ingediend. Dat zal ik je zeggen, als jij me beloofd het onderwerp niet meer ter sprake te brengen. De reden is dat wat mij is overkomen voor mij een strikt persoonlijke zaak is. In een andere tijd, op een andere plek werd het misschien als een publieke zaak beschouwd. Maar hier en nu is dat het niet. Het is mijn zaak, van mij alleen.’

De verhaallijn in deze roman is vrij duidelijk. Het zijn de eigenzinnige karakters van professor Lurie en Lucy, die bij mij iets in beweging zetten. Ik voel iets van een boodschap tussen de regels waar ik niet gelijk antwoord op kan geven.  Ik vraag mij bijvoorbeeld af in hoeverre de hoorzitting waaraan Lurie weigert mee te werken, verschilt van de opvallende instelling waarmee Lucy wil leven op de boerderij; het is haar persoonlijke zaak en dat bevalt vader Lurie niet. Bijna net zo als de mensen tijdens de hoorzitting zijn niet tevreden met de schuldbekentenis van David Lurie, zij willen meer. Een biecht waardoor men zou kunnen merken dat Lurie berouw heeft. Maar Lurie heeft geen spijt van wat hij gedaan heeft. Hij wil niet dat anderen zich bemoeien met zijn leven. Zo vader zo dochter. Zij kiezen allebei voor ongewone relaties. Zeker in geval van Lucy roept het vragen op. Het meer willen weten, herken ik als een terugkerend refrein. Het recht op een eigen overtuiging, los van wat de anderen ervan vinden,  lijkt daarmee veel bepalender te zijn, dan de roofoverval op zich.

Dat is niet de enige laag die in het boek zit. Bijna elke bladzijde draait om de vraag wat het leven nog te bieden heeft voor een oude man? De ouder- dochter relatie is een belangrijk motief. Dan zijn er nog de dieren (meest honden), die uit hun lijden verlost worden. Dat lijkt bijna een banale benadering voor de oplossing van een groot probleem. Dit motief kon ik nog enigszins plaatsen. Maar In ongenade zit ook vol literatuur en kunstverwijzingen. Het hoorcollege alleen al ging direct boven mij pet en het belang van de dichter Byron, kan ik niet helemaal plaatsen bij gebrek aan kennis. Ik mag dat wel het bijna het hele plot verteld hebben in deze recensie, wat er tussen de regels met de lezer maakt dit boek juist interessante literatuur. Dat is de grote kracht van dit boek,  het effect wat het gelezene met de lezer doet. In ongenade heeft in dat opzicht veel meer zeggingskracht dan een nacht en daarna.

In ongenade – J.M. Coetzee (1999) – Uitgeverij Cossee 254 blz.

Disclaimer: een exemplaar uit de Protea minibieb en deels geluisterd via storytell

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.