Recensie: De nachtstemmer

De nachtstemmer is mijn allereerste Maarten ’t Hartroman. Zijn naam is zo verketterd in christelijke kring dat ik het spannend vond om deze roman over de werkzaamheden van een Groningse orgelstemmer in een havenstadje onder de rook van Rotterdam eind jaren 80 van de vorige eeuw, te lezen. Ik begon dus met luisteren via Storytel. Wat een aangename kennismaking en direct al heb ik het idee dat ik deze roman met velen mensen in mijn omgeving kan verbinden, maar zou ik het aandurven?

Gabriel Pottjewijd maakt voor zijn gevoel een reis naar een andere wereld als hij met de trein, aangeduid als Blauwe Engel, Hondekop en Muizeneus van Groningen naar een stad in het westen van Nederland gaat. O hier gaat het hart van een treinliefhebber vast sneller van kloppen.

Dan laat hij zich positief uit over de mensen in Oost-Friesland, die zo voorkomend zijn. Ik hoor mij de roman al voorlezen aan een oom, die zo’n beetje de hele wereld in rondgereisd, maar uiteindelijk daar in Noord-Duitsland is neergestreken.

Een paar pagina’s verder verbaast hij zich erover dat alle mensen voor in de trein willen uitstappen en zich haasten over het perron. Ik herinner mij dat inderdaad nog vanuit mijn jeugd bij een bepaald station, waar ik kwam als mijn ouders in die haven lagen, maar of dat dezelfde plek is?

“Eenmaal daar aangeland, via een onwaarschijnlijk nauw doorgangetje, dacht ik omdat het zo nauw was, weer terug aan die zijstraat, het Wijde Slop. Zoiets noemde men toch deftig een contradictio in terminis, per definitie was een slop nauw, dus wijd slop, dat kon helemaal niet, en het was een zijstraat van normale breedte. Dus wat nou, Wijd Slop? Maar ja, als de mensen niet renden om een trein te halen, maar juist renden om zo snel mogelijk bij het spoor weg te komen, kon je makkelijk de paradox van een wijd slop verwachten.”

Enfin voor kenners zal het wel duidelijk zijn dat het om Maassluis gaat, maar ik heb ervan genoten dat ik eigenlijk net als Gabe zelf onbekend was in deze stad. Zijn eerste kennismaking met de stad is niet positief.  In het zeemanshuis komt hij in contact met de mannenbroeders van de vereniging Schrft en Belijdenis. Deze ongelovige orgelstemmer heeft het lef om te reageren op hun bijbelstudie over de ezelin van Bileam met – dat moet ik hem nageven, hele interessante vragen. Volgens kenners is dit standaardkritiek van Maarten ’t Hart op het christelijk geloof, maar ik schrik er niet van. Sterker nog het maakt mij bewust hoe ik blijkbaar met inconsequenties in een tekst kan leven en het toch kan waarderen. Ik denk niet dat Maarten ’t Hart met opzet zo zijn eigen roman heeft geschreven, maar wij zouden daar dezelfde kritieke lat naast kunnen leggen. Ik kom daar nog op terug.

Het gaat in deze roman om het stemmen van het beroemde Garrelsorgel in de Groote kerk en wat daar bij komt kijken. Voor het stemmen krijgt Gabe assistentie van een Braziliaans meisje Lanna, dat door de hele stad als een dom wicht wordt beschouwd. Gabe vermoed dat het anders is en kan goed met haar kan samenwerken. Zo wordt hij kind aan huis bij de bloedschone Gracinha, de moeder van Lanna en dat roept weer jaloezie op van inwoners van de stad. Het resultaat is een een roman met vurige dialogen. Gabriel verbaast zich erover dat iemand die al zo lang in Nederland woont, niet één zin zonder fouten kan uitspreken, maar wel allerlei uitdrukkingen en gezegden kent. Het is karikatuur, maar dit taalgebruik geeft sjeu aan de roman. Het is alleen niet de volkstaal uit de jaren tachtig!  Volgens mij heeft de Groninger, die vroeger op de bewaarschool zat, oneindig ouderwets vocabulaire tot zijn beschikking. Zijn lange gedachtezinnen hebben hier en daar een veel te modern woord zoals powernap. Vermeng het nog een beetje met tale kanaäns en het is genieten (of gruwelen). Nogmaals ik ken Maarten ’t Hart niet en dus vond ik het een verrassende kennismaking, misschien is Maarten ’t Hart authentiek in zijn stijl, maar een consequent beeld van de jaren tachtig is het zeker niet. Op één of andere manier ben ik nu minder bang voor zijn bijbelkritiek. In een boek hoeft niet alles te kloppen om er toch plezier van te hebben!

De Nachtstemmer – Maarten ’t Hart | Uitgeverij Arbeiderspers (2019) 316 blz.

Disclaimer: boek geluisterd via Storytel, daarna alsnog gekocht.

Eén gedachte over “Recensie: De nachtstemmer”

  1. Wat leuk om te lezen hoe je kennis hebt gemaakt met deze geweldige schrijver 🙂 Zelf vind ik zijn grappen over de bijbel erg gevat, soms op het randje, maar het is nooit kwaad bedoeld. Je kunt merken dat hij nog steeds geniet van bepaalde aspecten van christendom en kerk.

Reacties zijn gesloten.